Meryem Özbahar, Yatay Ama Dikey Bir Eleştiri, 2025, dijital yerleştirme, boyutlar değişken
Meryem Özbahar, Yatay Ama Dikey Bir Eleştiri, 2025, dijital yerleştirme, boyutlar değişken.

Görsel Sanatlar

AICA Türkiye’nin Şeffaflık Sınavı: Hesabı Verilmeyen Tarife, Meslek Standardı Olamaz

Can Özmen

5 October 2026

Emeğe de­ğer biç­ti­ğini söy­le­yen bir mes­lek ör­gütü, önce kendi ra­kam­la­rı­nın he­sa­bını ver­mek zo­runda. AICA Tür­kiye’nin ta­ri­fe­sinde ek­sik olan da tam ola­rak bu: yük­sek sesli bir üc­ret ta­lebi var, fa­kat ta­le­bin ar­ka­sında açık­la­yıcı bir he­sap yok.

Bir ta­rife, he­sabı ve­ril­me­diği anda mes­lek stan­dardı de­ğil; oto­rite po­zu­dur.

Sa­nat eme­ği­nin kar­şı­lı­ğı­nın öden­mesi ge­rek­ti­ğini hâlâ tar­tı­şı­yor­muş gibi yap­mak za­man kaybı. Sa­nat ya­zarı yaz­dığı met­nin, kü­ra­tör yap­tığı ça­lış­ma­nın, araş­tır­macı har­ca­dığı za­ma­nın, ko­nuş­macı ak­tar­dığı bil­gi­nin kar­şı­lı­ğını al­malı. Tür­kiye’de kül­tür-sa­nat ala­nı­nın yıl­lar­dır üc­ret­siz ya da dü­şük üc­retli emeği ne­re­deyse ah­laki bir fe­da­kâr­lık gibi pa­zar­la­dığı da or­tada. Tam da bu yüz­den bir mes­lek ör­gü­tü­nün işi yal­nızca ra­kam ilan et­mek de­ğil; o ra­kam­ları açık, de­net­le­ne­bi­lir ve sa­vu­nu­la­bi­lir bi­çimde ge­rek­çe­len­dir­mek­tir.

AICA Tür­kiye’nin 2026 yı­lı­nın ikinci ya­rısı için ya­yım­la­dığı tav­siye edi­len as­gari üc­ret ta­ri­fe­sinde 500 ke­li­meye ka­dar bir yazı için 7.500 TL, 2.500 ke­li­meye ka­dar ka­ta­log metni için 45.000 TL, sa­natçı mo­nog­ra­fisi ve edi­tor­yal ça­lışma için ayrı ayrı 250.000 TL öne­ri­li­yor. Kü­ra­tor­yal hiz­met­lerde ise ku­rum tü­rüne göre bir ay­rım ya­pıl­mış du­rumda: ini­si­ya­tif ve ba­ğım­sız me­kân­lar için 100.000 TL, ga­le­ri­ler için 300.000 TL, orta öl­çekli ku­rum­lar için 450.000 TL, bi­e­nal, müze ve fes­ti­val öl­çe­ğinde ise 750.000 TL. Ay­lık proje yö­ne­timi ve araş­tırma için ayrı ayrı 130.000 TL; ko­nuşma, gün­lük jüri üye­liği, iki sa­ate ka­dar atölye, sergi turu ve mo­de­ras­yon için 30.000 TL tav­siye edi­li­yor. AICA ay­rıca bun­la­rın vergi ve di­ğer ti­cari yü­küm­lü­lük­ler ha­riç net ta­ban hiz­met be­del­leri ol­du­ğunu be­lir­ti­yor.[1]

Gün­cel ta­ri­fede, kâr amacı güt­me­yen ko­lek­tif ve ini­si­ya­tif­lerle yü­rü­tü­le­cek ça­lış­ma­la­rın üc­re­ti­nin kar­şı­lıklı de­ğer­len­dir­meye tabi ol­duğu da ak­ta­rı­lı­yor; an­cak bu es­nek­lik, de­ğer­len­dir­me­nin hangi eko­no­mik öl­çüt­lerle ya­pı­la­cağı so­ru­sunu or­ta­dan kal­dır­mı­yor.[2]

Bu­raya ka­dar tablo açık. AICA farklı ku­rum tip­le­rini bir­bi­rin­den ayı­rı­yor ve tek bir kü­ra­tor­yal üc­ret öner­mi­yor. Bu önemli ama asıl soru başka:

Bu ka­te­go­ri­ler neye göre eko­no­mik ka­te­gori sa­yı­lı­yor?

“Ba­ğım­sız me­kân”, “ga­leri”, “orta öl­çekli ku­rum” ve “müze” bi­rer ku­rum türü ve ta­nımı. Fa­kat ku­rum türü ile eko­no­mik öl­çek aynı şey de­ğil. İki ki­şi­nin iş­let­tiği, yılda bir­kaç sergi ya­pan kü­çük bir ti­cari ga­leri ile on­larca ça­lı­şanı, güçlü ko­lek­si­yo­ner iliş­ki­leri ve ciddi sa­tış hacmi bu­lu­nan bir ga­leri aynı baş­lık al­tında yer alı­yor. Ben­zer şe­kilde “ba­ğım­sız” ola­rak ta­nım­la­nan bir yapı güçlü ulus­la­ra­rası fon­lara eri­şe­bi­lir­ken, başka bir ba­ğım­sız me­kân bir­kaç ki­şi­nin ki­şi­sel ge­lir­le­riyle ayakta ka­lı­yor ola­bi­lir. O halde 100.000, 300.000, 450.000 ve 750.000 TL ara­sın­daki sı­nır­lar hangi eko­no­mik öl­çüt üze­rin­den ku­ru­lu­yor? Yıl­lık bütçe mi? Ciro mu? Proje büt­çesi mi? Ça­lı­şan sa­yısı mı? Sergi büt­çesi mi? Ku­rum­sal ge­lir mi?

Bu öl­çüt­le­rin hiç­biri ta­ri­fede açıkça ta­nım­lan­mı­yor.

Betül Aksu, 2450 TL, 2022, Tuval üzerine yağlıboya, 60x90 cm
Betül Aksu, 2450 TL, 2022, Tuval üzerine yağlıboya, 60×90 cm.

AICA Tür­kiye Te­lif ve Üc­ret­ler Ko­mis­yonu kendi gö­rev ta­nı­mında fi­yat po­li­ti­ka­la­rı­nın enf­las­yon, ge­nel eko­no­mik po­li­ti­ka­lar, di­ğer AICA üye­leri ile dün­ya­daki eği­lim ve ge­liş­me­ler dik­kate alı­na­rak be­lir­le­ne­ce­ğini; ge­re­kirse an­ket ya­pı­la­ca­ğını ve ku­rum­larla iş bir­liği ge­liş­ti­ri­le­ce­ğini söy­lü­yor.[3] Bu ga­yet ma­kul bir yön­tem ta­rifi ol­ma­sına rağ­men; ya­yım­la­nan ta­ri­fe­nin ya­nında bu yön­te­min so­nu­cunu gör­mü­yo­ruz.

Kaç sa­nat ya­za­rıyla gö­rü­şüldü? Kaç kü­ra­tö­rün fi­i­len al­dığı üc­ret in­ce­lendi? Kaç ga­le­riye, ba­ğım­sız me­kâna, mü­zeye ya da ya­yın­cıya büt­çe­leri so­ruldu? Tür­kiye’de son bir yıl içinde öde­nen kü­ra­tor­yal üc­ret­le­rin med­yanı ne­dir? İs­tan­bul dı­şın­daki ku­rum­larda du­rum na­sıl? Ba­ğım­sız ya­yın­lar 500 ke­li­me­lik bir metne bu­gün ger­çekte ne ödü­yor? Açık­la­nan ta­ri­feyi sek­tö­rün ne ka­darı uy­gu­la­ya­bi­li­yor?

Bu ve­ri­ler ta­rife ve ko­mis­yon say­fa­la­rında ka­muya su­nul­mu­yor. Do­la­yı­sıyla kar­şı­mızda yön­temi ta­rif edil­miş, fa­kat he­sabı gös­te­ril­me­miş bir fi­yat lis­tesi var. Bir mes­lek ör­gütü “üye­le­ri­mi­zin en az bu be­del­ler üze­rin­den an­laş­ma­sını öne­ri­yo­ruz” de­diği anda yal­nızca iyi ni­yetli bir te­men­nide bu­lun­maz; mes­leki alanı dü­zen­le­meye, ki­min pro­fes­yo­nel sa­yı­la­ca­ğını ve hangi be­de­lin meşru ka­bul edi­le­ce­ğini be­lir­le­meye ça­lı­şır. AICA’nın kendi ifa­de­siyle bun­lar tav­siye edi­len ta­ban üc­ret­ler­dir.[1] O hâlde bu ta­ba­nın ze­mini de gö­rü­nür ol­mak zo­run­da­dır. Ger­çekte iş­le­rin na­sıl iler­le­di­ğini ve mev­cut du­rumu açık­la­mak için veri top­la­mak el­bette emek is­ter. Fa­kat bu emek gös­te­ril­me­den ilan edi­len ta­rife, mes­leki stan­dart­tan çok, he­sabı so­rul­ma­mış bir oto­rite be­ya­nına ben­zi­yor. Üs­te­lik üc­ret­len­dirme öne­risi ya­pı­lan işin kap­samı net bi­çimde or­taya kon­ma­dı­ğında, ge­riye özen­siz­lik ve “dost­lar alış­ve­rişte gör­sün” cid­di­yet­siz­liği ka­lı­yor.

Ra­kam var. Yön­tem yok. Veri yok. He­sap yok.

Ör­ne­ğin “ga­leri kü­ra­tör­lüğü: 300.000 TL”. Bu be­de­lin kar­şı­lığı tam ola­rak ne­dir? Tek sa­nat­çılı kü­çük bir sergi mi? On beş sa­nat­çılı bir grup ser­gisi mi? Üç haf­ta­lık ça­lışma mı, do­kuz ay­lık araş­tırma mı? Sa­natçı se­çimi dâ­hil mi? Me­tin ya­zımı dâ­hil mi? Eser üre­tim ta­kibi, yer­le­şim, bütçe, lo­jis­tik, ya­yın, ba­sın iliş­ki­leri ve tek­nik ko­or­di­nas­yon dâ­hil mi?

Burak Delier, Anlaşma Enstalasyon, 2013; Anlaşma (Diyagram), Inkjet baskı, 90x123 cm; Anlaşma (Anlaşma), A4 Kağıt, imzalı; Anlaşma (Trader) HD Video, 60′; Anlaşma(Sirkulasyon) excerpt, HD Videostill, 5' 14'', loop
Burak Delier, Anlaşma Enstalasyon, 2013; Anlaşma (Diyagram), Inkjet baskı, 90×123 cm; Anlaşma (Anlaşma), A4 Kağıt, imzalı; Anlaşma (Trader) HD Video, 60′; Anlaşma(Sirkulasyon) excerpt, HD Videostill, 5′ 14”, loop.

AICA ta­ri­fe­nin iş ta­nı­mına ve ça­lışma sü­re­cine göre ku­rumla plan­la­na­bi­le­ce­ğini be­lir­ti­yor. Fa­kat ta­ban fi­yat sa­bit tu­tu­lu­yor. Tam da bu ne­denle ta­ba­nın na­sıl he­sap­lan­dığı daha önemli hâle ge­li­yor. Aynı so­run bir başka baş­lıkta ay­lık 130.000 TL’lik proje yö­ne­timi için de ge­çerli.[1]

Ayda kaç saat? Haf­tada kaç gün? Tam za­manlı mı? Da­nış­man­lık mı? Ope­ras­yon so­rum­lu­luğu var mı?

Bir ki­şi­nin yü­rüt­tüğü kü­çük bir proje ile yüz­lerce ka­lem­lik ku­rum­sal pro­dük­si­yonu yal­nızca “ay­lık proje yö­ne­timi” baş­lığı al­tında top­la­mak fi­yat­lan­dır­mayı açık­la­mı­yor. Bun­lar tek­nik ay­rın­tı­lar de­ğil. Fi­yat­lan­dır­ma­nın ken­disi. Fa­kat asıl me­sele ra­kam­la­rın “yük­sek” olup ol­ma­ması da de­ğil. Bü­yük bir ku­rum­dan 300.000, 450.000 veya 750.000 TL kü­ra­tor­yal hiz­met be­deli is­ten­mesi pe­kâlâ ma­kul ola­bi­lir. Bazı pro­je­lerde bu ra­kam­lar dü­şük bile ka­la­bi­lir.

So­rul­ması ge­re­ken soru şu: Bu ra­kam ger­çekte sek­tö­rün hangi bö­lü­mü­nün ger­çek­li­ğini tem­sil edi­yor?

Çünkü bir üc­ret ta­ri­fe­si­nin mes­leki de­ğer üret­mesi için yal­nızca eme­ğin hak et­tiği be­deli ifade et­mesi yet­mez; o eme­ğin fa­a­li­yet gös­ter­diği eko­no­mik alanla da ilişki kur­ması ge­re­kir.

Kendi ya­ğında kav­ru­lan bir ya­yın 500 ke­li­me­lik me­tin için 7.500 TL öde­ye­me­di­ğinde ya­zar oto­ma­tik ola­rak 7.500 TL ka­zan­mı­yor. O yazı hiç si­pa­riş edil­me­ye­bi­lir. Bir ga­leri öne­ri­len ta­ban kü­ra­tor­yal be­deli kar­şı­la­ya­ma­dı­ğında kü­ra­tö­rün üc­reti yük­sel­mi­yor. İş ku­rum içinde da­ğı­tı­la­bi­lir, gö­rün­mez emek bü­yü­ye­bi­lir, kap­sam da­ra­la­bi­lir ya da proje rafa kal­ka­bi­lir.

Bu, “kül­tür sa­nat emek­çi­leri daha az para al­sın” de­mek de­ğil. Tam ter­sine, kül­tür sa­nat emek­çi­le­ri­nin daha iyi üc­ret­len­di­ril­me­sini ger­çek­ten is­ti­yor­sak, sek­tö­rün hangi kıs­mı­nın ne ka­dar ödeme ya­pa­bil­di­ğini de bil­mek zo­run­da­yız. Mev­cut dü­şük üc­ret­leri stan­dart­laş­tır­mak da çö­züm de­ğil; ça­lı­şa­nın ge­çi­mini ko­ru­ya­cak bir ta­ba­nın hangi kay­nak ve ça­lışma dü­ze­niyle kar­şı­la­na­ca­ğını gös­ter­mek ge­re­ki­yor. Aksi hâlde üc­ret po­li­ti­kası eme­ğin ger­çek ko­şul­la­rını de­ğiş­ti­ren bir araç ol­mak­tan çı­kıp, ol­ması arzu edi­len pi­ya­sa­nın fi­yat lis­te­sini ya­yım­la­maya dö­nü­şü­yor.

Merve Ünsal, Üretim, 2013, Neon, boyutlar değişken
Merve Ünsal, Üretim, 2013, Neon, boyutlar değişken.

Tür­kiye’de ulus­la­ra­rası bir ku­ru­mun adını ta­şı­mak, o ku­ru­mun bi­ri­kimi üze­rin­den iti­bar dev­şir­mek de­ğil, o iti­ba­rın ge­rek­tir­diği mes­leki cid­di­yeti gös­ter­mek de­mek­tir. İsim­den ge­len ağır­lığı kul­la­nıp işin yön­te­mini açık­la­ma­mak, o iti­barı güç­len­dir­mez; tü­ke­tir. AICA’nın ulu­sal sek­si­yon­ları ti­cari bir isim hakkı ba­yi­liği de­ğil; or­tak ku­ral­lara bağlı mes­leki ya­pı­lar­dır.[4] Bu bağ kim­seye is­min ar­ka­sına sak­lanma ay­rı­ca­lığı ver­mez. Tam ter­sine, ya­pı­lan işin aynı sert­likle sor­gu­lan­ma­sını zo­runlu kı­lar.

AICA In­ter­na­ti­o­nal’ın 2024’te yap­tığı ça­lışma ko­şul­ları araş­tır­ması, 16 so­ruyla 434 ya­nıt top­la­dı­ğını açık­lı­yor ve bul­gu­la­rını ya­yım­lı­yor.[5] Bu ça­lışma Tür­kiye’deki ça­lışma ko­şul­la­rını ve üc­ret­len­dirme için ye­terli bir kay­nak ol­masa da yön­temi ve kap­samı or­ta­da­dır. Ulus­la­ra­rası ör­gü­tün kendi içinde ger­çek­leş­tir­diği pra­tik­leri AICA Tür­kiye’nin de ül­ke­nin ko­şul­la­rına göre tat­bik et­mesi bek­le­nir.

Ör­ne­ğin AICA Fransa, me­tin bi­ri­mini boş­luk­lar dâ­hil 1.500 ka­rak­ter, yani yak­la­şık 250 ke­lime ola­rak ta­nım­lı­yor. Bu bi­rim için 400 avro brüt ve KDV ha­riç tu­ta­rın al­tına inil­me­mesi ge­rek­ti­ğini, ba­ğım­sız ya­za­rın net as­gari sa­at­lik ka­zan­cını ko­ru­ya­ma­ma­sıyla iliş­ki­len­di­ri­yor. Araş­tırma sü­resi, tes­lim tak­vimi, avans ve ye­ni­den kul­la­nım ko­şul­la­rını ay­rın­tılı bi­çimde açık­lı­yor.[6] Ek­sik­siz bir ma­li­yet ra­poru sun­masa da üc­re­tin hangi emek ve ge­çim öl­çü­süne da­yan­dı­ğını gös­te­ri­yor.

ABD’de W.A.G.E., kâr amacı güt­me­yen sa­nat ku­rum­ları için üc­ret­leri top­lam yıl­lık iş­letme gi­der­le­riyle iliş­ki­len­di­ri­yor; ser­ti­fi­kalı ku­rum­la­rın öde­me­le­rini her yıl in­ce­le­meye sun­ma­sını is­ti­yor.[7] Avust­ralya’da NAVA, yön­te­mini sek­tör araş­tır­ma­ları ve geri bil­di­rim­le­riyle açık­lı­yor. Atölye üc­ret­le­rin­deki ön­ceki re­fe­rans­la­rın bazı kü­çük ve böl­ge­sel ga­le­ri­le­rin ka­pa­si­te­sini aş­tığı gö­rül­dü­ğünde, öne­ri­ler buna göre öl­çek­len­di­ril­miş.[8] Ku­ru­mun öne­ri­si­nin ger­çek­li­ğini ve uy­gu­la­na­bi­lir­li­ğini araş­tır­mak ve tar­tış­mak, mes­leki ta­lebi za­yıf­lat­mak­tan zi­yade; ta­lebi uy­gu­la­na­bi­lir kıl­ma­nın bir ko­şulu ola­rak ka­bul edi­li­yor.

Ka­nada’da CARFAC–RAAV, ser­gi­leme hak­la­rıyla pro­fes­yo­nel hiz­met­leri ayı­rı­yor. Ser­gi­le­mede ku­rum­sal bütçe ka­te­go­ri­leri kul­la­nır­ken, pro­fes­yo­nel hiz­met­lerde ge­nel ola­rak is­tis­na­ları bu­lu­nan ya­rım ve tam gün­lük üc­ret­ler öne­ri­yor; ya­rım gü­nün dört sa­ate ka­dar ça­lış­mayı kap­sa­dı­ğını açık­lı­yor.[9] Bir­le­şik Kral­lık’taki a-n’nin 2023 reh­beri ise gün­lük üc­reti de­ne­yim, yıl­lık ge­lir ve gi­der­lerle iliş­ki­len­di­ri­yor. Yılda 177 üc­retli gün var­sa­ya­rak iş arama, araş­tırma ve idari iş­ler gibi ay­rıca fa­tu­ra­lan­dı­rı­la­ma­yan za­manı he­saba ka­tı­yor.[10]

Bun­lar; kur, vergi, kamu des­teği ve ça­lışma dü­zeni fark­lı­lık­ları ne­de­niyle Tür­kiye’ye doğ­ru­dan uy­gu­la­na­ma­ya­bi­lir. Yine de yön­tem­ler açıkça kar­şı­laş­tı­rı­la­bi­lir ve bu kar­şı­laş­tır­ma­dan net ta­nım­lar ge­liş­ti­ri­le­bi­lir. AICA Tür­kiye’nin ta­rife say­fa­sında ise ra­kam­la­rın ke­sin­li­ğine denk bir he­sap açık­lığı yok. Ulus­la­ra­rası bir isim ta­şı­mak bu açığı ka­pat­mı­yor; ter­sine, daha gö­rü­nür kı­lı­yor.

Bu ek­sik­liği yal­nızca özen­siz­lik, ha­zır­lık ve yön­tem ye­ter­siz­liği sa­yıp geç­mek de fazla iyim­ser­lik olur. Öl­çek ve uy­gu­la­na­bi­lir­lik araş­tı­rıl­ma­dan üre­ti­len bir mes­leki norm, kül­tü­rel üre­ti­min hangi çev­re­lerde ka­la­ca­ğını doğ­ru­dan et­ki­le­ye­bi­lir. Tav­siye ni­te­li­ğin­deki bir liste kim­seye res­men ya­sak koy­maz; fa­kat pro­fes­yo­nel­li­ğin öl­çüsü hâ­line gel­diği anda, bu be­del­leri kar­şı­la­ya­bi­len ku­rum­la­rın meş­ru­i­ye­tini güç­len­di­rip kü­çük ya­pı­la­rın ala­nını da­ral­tır. Böy­lece emeği ko­ruma id­di­ası, far­kında ola­rak ya da ol­ma­ya­rak, alanı da­ral­tan bir eleme me­ka­niz­ma­sına dö­nü­şe­bi­lir.

O za­man şu so­ruyu sor­mak ge­re­kir: Ko­ru­nan mes­le­ğin bü­tünü mü, yoksa za­ten güçlü ku­rum­lara ve yer­le­şik ilişki ağ­la­rına eri­şe­bi­len­le­rin ko­numu mu? Kül­tür ve sa­na­tın be­lirli “seç­kin” kişi ve ku­rum­la­rın çev­re­sinde top­lan­ması, mes­leki stan­dart adı al­tında nor­mal­leş­ti­ri­le­bi­lir mi? Kü­çük ya­yın­lar, ba­ğım­sız me­kân­lar ve yeni ka­tı­lım­cı­lar geri çe­ki­lir­ken üre­ti­min güçlü ak­tör­lerde yo­ğun­laş­ması ki­min işine ya­rar?

Bu ta­ri­fe­nin ka­sıtlı bir çı­kar dü­zeni kur­mak için ha­zır­lan­dı­ğına iliş­kin eli­mizde ka­nıt yok. An­cak ni­ye­tin ka­nıt­lan­ma­mış ol­ması, olası çı­kar iliş­ki­le­rini ve dış­la­yıcı so­nuç­ları tar­tışma dışı bı­rak­maz. Mes­lek ör­gütü, açık­la­dığı stan­dar­dın kim­lere alan açıp kim­leri dı­şa­rıda bı­ra­ka­bi­le­ce­ği­nin de he­sa­bını ver­me­li­dir. Aksi hâlde emeği ko­ruma id­di­ası, dar bir çev­re­nin ko­nu­munu ko­ru­yan bir ge­rek­çeye dö­nü­şe­bi­lir.

Oysa ya­pı­la­bi­le­cek şey ol­dukça açık.

Ku­rum tü­rü­nün ya­nına eko­no­mik öl­çek kri­ter­leri ek­le­ne­bi­lir. Yıl­lık bütçe veya proje büt­çe­sine göre bant­lar oluş­tu­ru­la­bi­lir. Ça­lışma sü­resi ve so­rum­lu­luk kap­samı ta­nım­la­na­bi­lir. Araş­tırma, kü­ra­tör­lük, me­tin, edi­tor­yal iş ve proje yö­ne­ti­mi­nin hangi ko­şul­larda bir­bi­rine dâ­hil ol­duğu açık­la­na­bi­lir. En önem­lisi, bu ra­kam­la­rın hangi araş­tır­ma­dan çık­tığı ya­yım­la­na­bi­lir.

Kaç ki­şiyle gö­rü­şül­düğü, hangi ku­rum öl­çek­le­ri­nin in­ce­len­diği, hangi ger­çek üc­ret­le­rin re­fe­rans alın­dığı, med­yan ve or­ta­lama de­ğer­le­rin ne ol­duğu gös­te­ri­le­bi­lir. İşte o za­man or­tada yal­nızca fi­yat lis­tesi de­ğil, sa­vu­nu­la­bi­lir bir mes­leki stan­dart olur.

Bu­günkü tab­loda ise ra­hat­sız edici bir çe­lişki var.

AICA Tür­kiye kül­tür-sa­nat ala­nı­nın pro­fes­yo­nel­leş­me­sini sa­vu­nu­yor; fa­kat ka­muya sun­duğu ta­rife ve ko­mis­yon açık­la­ma­sında kendi üc­ret he­sa­bını aynı pro­fes­yo­nel­likle gös­ter­mi­yor. Bu ba­sit bir ek­sik de­ğil, doğ­ru­dan gü­ven so­ru­nu­dur. Yük­sek üc­ret is­te­mek ko­lay. O üc­re­tin ne­den tam ola­rak o ra­kam ol­du­ğunu gös­ter­mek daha zor. Pi­ya­sa­nın ne ka­da­rı­nın bunu kar­şı­la­ya­bil­di­ğini ölç­mek daha zor. Ba­ğım­sız ve kü­çük ya­pı­la­rın bu denk­lemde na­sıl sür­dü­rü­le­bi­lir ka­la­ca­ğını dü­şün­mek ise daha da zor. Ama mes­lek ör­gütü ol­mak, za­ten tam da bu zor işi üst­len­mek de­mek­tir; aksi hâlde ya­pı­lan şey, mes­leki po­li­tika üret­mek de­ğil, vit­rin­den ra­kam ser­gi­le­mek­tir.

Merve Ünsal, Kurumsal Hırs, 2014, anahtarlık, 100 edisyon
Merve Ünsal, Kurumsal Hırs, 2014, anahtarlık, 100 edisyon.

Uzun la­fın kı­sası, AICA Tür­kiye sa­nat eme­ği­nin eko­no­mik ko­şul­la­rını ger­çek­ten iyi­leş­tir­mek is­ti­yorsa, altı ayda bir üc­ret gün­cel­le­mesi içe­ren bir liste ya­yım­la­mak ye­rine şun­ları yap­malı:

Ve­riyi ya­yım­la­malı, me­to­do­lo­jiyi açık­la­malı, eko­no­mik öl­çeği ta­nım­la­malı, uy­gu­la­na­bi­lir­liği ölç­meli. Hatta müm­künse kendi üye­le­ri­nin tav­siye edi­len bu üc­ret­leri ne öl­çüde fi­i­len tah­sil ede­bil­di­ğini gös­ter­meli. Çünkü ra­kam açık­la­mak ko­lay. Zor olan, o ra­ka­mın ger­çek ha­yatta bir kar­şı­lı­ğı­nın bu­lun­ma­sını sağ­la­mak. Ulus­la­ra­rası bir ku­ru­mun iti­ba­rın­dan ya­rar­la­nıp o iti­ba­rın ge­rek­tir­diği açık­lığı sağ­la­ya­ma­mak ciddi bir çe­liş­ki­dir; bu çe­lişki gi­de­ril­me­diği sü­rece ta­rife, emeği güç­len­di­ren bir araç ol­mak­tan çok, ku­ru­mun kendi meş­ru­i­ye­tini da­yan­dır­dığı kı­rıl­gan bir vit­rin ola­rak ka­la­cak­tır.

Eleş­ti­ri­nin baş­ka­la­rına yö­nel­ti­len kıs­mında AICA Tür­kiye ye­te­rince ma­hir gö­rü­nü­yor. Şimdi sıra, kendi he­sa­bını aynı sert­likle ma­saya koy­makta. Çünkü ka­muya mes­leki stan­dart diye su­nu­lan şey, he­sabı ve­ril­me­diği anda stan­dart de­ğil; yal­nızca oto­rite po­zuyla ya­yım­lan­mış bir fi­yat lis­te­si­dir.

Kaynaklar

Çev­rim içi kay­nak­lara eri­şim ta­rihi 25 Ey­lül 2026.

[1] AICA Tür­kiye, Te­lif ve Üc­ret­ler, 2026/2 ta­ri­fesi.

[2] Ah­met Ça­ğa­tay Bay­rak­tar, AICA Tür­kiye 2026 yı­lı­nın gün­cel te­lif ve üc­ret lis­te­sini açık­ladı, 24 Saat Ga­ze­tesi, 22 Ey­lül 2026. Ko­lek­tif ve ini­si­ya­tif­lere iliş­kin kar­şı­lıklı de­ğer­len­dirme no­tu­nun ak­ta­rımı.

[3] AICA Tür­kiye, AICA Tür­kiye Te­lif ve Üc­ret­ler Ko­mis­yonu, amaç ve gö­rev­ler.

[4] AICA In­ter­na­ti­o­nal, Sta­tu­tes of the AICA, madde 11.1.

[5] AICA In­ter­na­ti­o­nal, La­bour Con­di­ti­ons in the Arts, Car­tog­raphy; Mart–Ni­san 2024 araş­tır­ma­sı­nın ta­nı­tımı ve bul­gu­ları.

[6] AICA France, Re­com­man­da­ti­ons ta­ri­fa­i­res; me­tin bi­rimi, ça­lışma ko­şul­ları ve üc­ret öne­ri­leri.

[7] W.A.G.E., W.A.G.E. Cer­ti­fi­ca­tion; kap­sam, üc­ret he­sabı ve yıl­lık ödeme in­ce­le­mesi.

[8] NAVA, Code of Prac­tice, Pay­ment Stan­dards: Met­ho­do­logy; özel­likle Ar­tist Fees and Loan Fees ve Works­hops bö­lüm­leri.

[9] CARFAC–RAAV, 2026 Mi­ni­mum Re­com­men­ded Fee Sche­dule, Sec­tion 1: Ex­hi­bi­tion and Scre­e­ning Ro­yalty Sche­dule. Ay­rıca Sec­tion 4: Ar­tist Pro­fes­si­o­nal Ser­vi­ces Fee Sche­dule; özel­likle C.1.0.3 ve C.1.0.4.

[10] a-n The Ar­tists In­for­ma­tion Com­pany, Gu­i­dance on fees and day ra­tes for vi­sual ar­tists 2023, s. 1–2.

İlgili yazılar

Bütün yazılar

Kaçırma

Görsel Sanatlar

Budapeşte’nin Küçük Sırları: Kolodko Heykelleri

Budapeşte sokaklarına saklanmış, göz hizasının hep biraz dışında duran minik bronz heykeller: Kolodko'lar.

Nehir Gül Erfidan20 September 2026