Feraye Doğan, "Mektep", 2026, Metal gravür baskı (C3+C5), 29 x 35 cm
Feraye Doğan, "Mektep", 2026, Metal gravür baskı (C3+C5), 29 x 35 cm

Görsel Sanatlar

Görünenin Ardında: Muhteva

Ayça Güneş

5 October 2026

UNITE Or­tak Me­kan’ın 2026–2027 se­zon açı­lış ser­gisi olan Muh­teva, Ali İb­ra­him Yi­ğit, Ali Yayla, Ayça Buğ­la­gil, Bartu Kı­lıç, De­niz Kı­lınç, Doğa Er­te­kin, Eren Ke­nar, Fe­raye Do­ğan, Fi­ruze Bade Ba­bat, Gü­lay Yıl­dı­rım, Meh­met Gün­do­ğan ve Zey­nep Bü­yü­kar­man’ın üre­tim­le­rini bir araya ge­ti­ri­yor. Sergi, gü­nü­müzde gör­sel tü­ke­ti­min hız­lan­ma­sıyla bir­likte yü­ze­yin ve bi­çi­min gi­de­rek daha gö­rü­nür hâle gel­mesi, içe­ri­ğin ise geri planda kal­ması üze­rin­den bir tar­tışma açı­yor.

Bir ya­pıtı, dü­şün­ceyi ya da me­kânı dol­du­ran asıl un­sur ne­dir? Muh­teva ser­gi­si­nin çı­kış nok­ta­sını oluş­tu­ran bu soru, ilk ba­kışta sa­na­tın en te­mel tar­tış­ma­la­rın­dan bi­rini ye­ni­den gün­deme ge­ti­ri­yor gibi gö­rü­ne­bi­lir. An­cak ser­gi­nin asıl me­se­lesi, bana ka­lırsa, “içe­rik ne­dir?” so­ru­sun­dan bi­raz daha farklı bir yerde du­ru­yor. Çünkü bu­rada tar­tı­şı­lan yal­nızca bir ese­rin ne an­lat­tığı de­ğil, onu an­lamlı hâle ge­ti­ren şe­yin ne­rede bu­lun­duğu. Bir nes­ne­nin içinde mi, sa­nat­çı­nın dü­şün­ce­sinde mi, ser­gi­len­diği me­kânda mı, yoksa iz­le­yi­ci­nin onunla kar­şı­laş­ma­sında mı? Ya da ha­tır­lat­tığı şey ne?

Bu nok­tada Muh­teva’nın gün­cel gör­sel­lerle kur­duğu ilişki ol­dukça önemli. Bu­gün bir gö­rün­tüye bak­mak için ayır­dı­ğı­mız sü­re­nin gi­de­rek kı­sal­dı­ğını söy­le­mek müm­kün. Bir işin ne ol­duğu, ne ka­dar dik­kat çek­tiği, na­sıl gö­rün­düğü ve ilk kar­şı­laş­mada ne his­set­tir­diği, ba­zen işin ken­di­sin­den çok daha fazla önem ka­za­na­bi­li­yor.

So­ru­muza yak­laş­tı­ğı­mızda, ye­ni­den me­kân­sal­laş­tırma ve ha­tır­lama kav­ram­ları, me­kânı bi­çim­len­di­ren un­sur­lar ola­rak kar­şı­mıza çı­kı­yor. En ba­sit hâ­liyle me­kân, “in­sa­nın fi­zik­sel ih­ti­yaç­la­rını kar­şı­la­yan bir ‘ev’ ola­rak var olur­ken, aynı za­manda zi­hin­sel ve duy­gu­sal ih­ti­yaç­la­rın kar­şı­la­na­cağı bir ba­rı­nak gö­revi de üst­le­nir. Duygu ve dü­şün­ce­le­rini, kül­tü­rünü ve ya­şama iliş­kin edi­nim­le­rini, ya­şa­dığı o ‘yer’e, yani sa­hip ol­duğu me­kâna yan­sıt­mak is­te­yen in­san, bunu ba­şa­ra­bilme yol­la­rı­nın keş­fini her gün sür­dür­mek­te­dir” (Taş­çı­oğlu, 2020, s. 16).

Yeni bir soru or­taya çı­kı­yor: Yok­luk, me­kâna yö­ne­lik yak­la­şımı na­sıl et­ki­ler? Me­kânı kendi yak­la­şım­ları doğ­rul­tu­sunda et­ki­le­yen ve şe­kil­len­di­ren sa­nat­çı­lar bu nok­tada dev­reye gi­ri­yor. Muh­teva’nın “içe­rik” fik­rini tek ve sa­bit bir an­lam ola­rak ele al­ma­dığı gö­rü­lü­yor. Sa­nat­çı­la­rın yak­la­şım­la­rında boş­luk, yü­zey, mal­zeme, gün­de­lik nes­ne­ler, ha­fıza, at­mos­fer ve iz­le­yi­ciyle ku­ru­lan ilişki gibi bir­bi­rin­den farklı un­sur­lar öne çı­kı­yor; an­cak bü­tün bu yak­la­şım­lar, gö­rü­ne­nin tek ba­şına ye­terli ol­ma­dığı nok­ta­sında ke­si­şi­yor.

Bu açı­dan ba­kıl­dı­ğında ser­gi­deki “muh­teva”, ese­rin içine ön­ce­den yer­leş­ti­ril­miş ve iz­le­yici ta­ra­fın­dan bu­lun­mayı bek­le­yen bir öz­den çok, üre­tim sü­reci, mal­zeme, sa­nat­çı­nın de­ne­yimi ve iz­le­yi­ci­nin ba­kışı ara­sında olu­şan de­ğiş­ken bir alan ola­rak be­li­ri­yor. Do­la­yı­sıyla ser­gide gö­rü­nür olan ile onun ar­dında ka­lan ara­sında ke­sin bir sı­nır çiz­mek müm­kün de­ğil; ak­sine yü­zey, çoğu za­man gö­rün­me­yene açı­lan ve an­la­mın her kar­şı­laş­mada ye­ni­den ku­rul­ma­sını sağ­la­yan bir eşik iş­levi gö­rü­yor.

Bu du­rum “ha­tır­lama” kav­ramı için de ge­çerli. Ha­tır­la­mak yal­nızca geç­mişte ya­şan­mış bir şeyi ye­ni­den zihne ge­tir­mek de­ğil­dir. Ha­tır­la­nan şey, her se­fe­rinde bu­gü­nün için­den ye­ni­den ku­ru­lu­yor. Bir gö­rüntü, nesne ya da iz geç­mişe ait olsa bile onunla bu­gün kur­du­ğu­muz ilişki de­ği­şe­bi­li­yor. Me­kânı “ev” ile ta­nım­la­ya­rak ulaş­maya ça­lış­tı­ğı­mız nokta da bu­rada ye­ni­den dev­reye gi­ri­yor. Ör­ne­ğin, “her evin ken­dine has, öz­gün bir ko­kusu varsa, bu zi­hin­ler­deki ha­tır­lama ve me­kân­sal­laş­tırma yön­tem­le­ri­nin de ken­dine has ve öz­gün ol­duğu” söy­le­ne­bi­lir. Do­la­yı­sıyla me­kân, yal­nızca fi­zik­sel sı­nır­la­rıyla de­ğil, onda bi­ri­ken de­ne­yim­ler, du­yu­lar ve ha­tı­ra­lar ara­cı­lı­ğıyla da var­lık ka­za­nı­yor.

Ayça Buğlagil "Yansımasız Cam", 2026, Serigrafi Baskı, 56 x 42 cm
Ayça Buğlagil “Yansımasız Cam”, 2026, Serigrafi Baskı, 56 x 42 cm

On iki sa­nat­çı­nın üre­tim­le­rine bak­tı­ğı­mızda, tek bir tek­nik, mal­zeme ya da bi­çim­sel yak­la­şım üze­rin­den iler­le­yen bir ser­gi­den söz et­me­di­ği­mizi gö­rü­yo­ruz. Za­ten Muh­teva’nın id­di­ası da or­tak bir es­te­tik dil ya­rat­mak de­ğil. Daha çok, farklı üre­tim bi­çim­le­ri­nin aynı soru et­ra­fında na­sıl bir araya ge­le­bi­le­ce­ğini or­taya koy­mak.

Ali İbrahim Yiğit, "Yuva", 2026, karışık teknik(kumaş, dantel, elyaf, marker), 150 x 40 cm
Ali İbrahim Yiğit, “Yuva”, 2026, karışık teknik(kumaş, dantel, elyaf, marker), 150 x 40 cm

So­nuçta Muh­teva, gör­sel tü­ke­ti­min bu ka­dar hız­lan­dığı bir dö­nemde iz­le­yi­ci­den yal­nızca bak­ma­sını de­ğil, bak­tığı şe­yin içinde ve çev­re­sinde bi­raz daha uzun süre kal­ma­sını is­ti­yor ola­bi­lir. Gö­rü­ne­nin ar­ka­sında mut­laka gizli bir an­lam ol­du­ğunu id­dia et­mek­tense, an­la­mın gö­rü­nür olan ile gö­rün­me­yen ara­sında na­sıl oluş­tu­ğuna ba­kı­yor.

Belki de ser­gi­nin or­taya at­tığı so­ru­nun ke­sin bir ce­vabı yok. Za­ten Muh­teva ke­li­me­sini il­ginç kı­lan da bi­raz bu. Çünkü muh­teva, yal­nızca bir şe­yin içinde bu­lu­nan ve ora­dan çı­ka­rıl­mayı bek­le­yen bir içe­rik de­ğil; ba­kışla, de­ne­yimle, me­kânla ve ha­tır­la­mayla bir­likte sü­rekli ye­ni­den ku­ru­lan bir an­lam alanı ola­rak dü­şü­nü­le­bi­lir.

İlgili yazılar

Bütün yazılar

Kaçırma

Tiyatro

Doğu Yaşar Akal ile Tiyatro ve Üretmek Üzerine

Tiyatro yönetmeni ve senarist Doğu Yaşar Akal ile tiyatroya başlangıcını, oyuncu yönetimi yöntemlerini ve bir oyunun…

Didem Yaprak30 October 2026