Görsel Sanatlar

Moni Salim Özgilik’in “Adrift / Askıda”sı Üzerine

Hazal Kılıç

2 October 2026

İh­ti­mam ile sak­la­mak mı yoksa göz­ler­den ka­çı­ra­rak boğ­mak mı? Moni Sa­lim Öz­gi­lik’in Belm’art Space’teki ser­gi­sinde, sar­ma­lan­mış nes­ne­ler za­mana di­re­nen ka­lın­tı­lar gibi du­ru­yor. 19.09.2026-18.10.2026 ta­rih­leri ara­sında zi­ya­rete açık olan Ad­rift/As­kıda ser­gisi hak­kında me­tin ile de­ne­yim ara­sın­daki me­sa­fe­nin, eleş­ti­ri­nin baş­la­dığı yer ola­bi­le­ceği öner­me­siyle Ha­zal Kı­lıç’ın ka­leme al­dığı ser­gi­nin in­ce­le­me­sini siz­lere su­nu­yo­ruz.

Moni Salim Özgilik, Adrift / Askıda sergisinden görünüm (1)

Tu­nalı Hilmi Cad­desi’nin gü­rül­tü­sünü bir ke­nara bı­ra­kıp Ku­ğulu Apart­manı’nda bu­lu­nan Belm’art Space’e gi­riş yap­tı­ğımda, as­lında bir İs­tan­bullu ola­rak ak­lımda olan tek şey, An­kara gün­cel sa­na­tı­nın 80’ler­den gü­nü­müze ge­len o ba­ğım­sız ve ku­ral ta­nı­maz da­ma­rıydı. 80’le­rin ikinci ya­rı­sında ken­tin ka­mu­sal alan­la­rını per­for­ma­tif ey­lem­lerle sar­san ve 90’larda New York East Vil­lage hat­tı­nın ye­raltı es­te­tiği ve bu­luntu nesne kül­tü­rüyle pra­ti­ğini dö­nüş­tü­ren Moni Sa­lim Öz­gi­lik’in eser­le­riyle doğ­ru­dan te­mas ede­cek ol­mak ol­dukça he­ye­can ve­ri­ciydi. Sa­nat­çı­nın yıl­lar­dır sür­dür­düğü “sar­ma­lama” jesti, me­kâna gi­rer gir­mez, ip­le­rin ve dü­ğüm­le­rin ara­sın­dan ken­dini he­men belli edi­yordu. Öyle ki “lüt­fen do­kun­ma­yın” ya­zı­sını gör­dü­ğü­nüz mü­ze­lerde de ol­duğu gibi, nes­ne­ler iz­le­yi­cide do­kunma hissi uyan­dı­rı­yordu. Ha­cet­tepe’deki je­o­loji mü­hen­dis­liği eği­ti­min­den Gü­zel Sa­nat­lar Re­sim Bö­lü­müne uza­nan se­rü­veni, belki de Moni’nin mal­ze­meyle kur­duğu iliş­kide be­lir­le­yici bir tortu bı­rak­mıştı. Ku­a­för­ler­den top­la­nan atık man­ken baş­la­rını kul­la­nan sa­nat­çı­nın bu man­ken­leri, salt bi­çim­sel bir örtme amacı ol­ma­dı­ğını dü­şün­dü­ğüm şe­kilde pıy­nar ağacı ve zey­tin dal­la­rı­nın teks­til şe­rit­le­riyle kat­man kat­man do­la­ması/sar­ması kendi ken­dime şu so­ruyu sor­mama ne­den oldu: Bu­rada bir boğma ar­zusu mu söz ko­nusu yoksa bu nes­ne­ler bir mumya veya bir koza gibi ko­ru­nu­yor, sak­la­nı­yor mu? Ju­dith Scott gibi, bir ke­nara atıl­mış, yok sa­yı­lan ve kı­rıl­gan olanı mı sak­lı­yordu Moni?

Moni Salim Özgilik, Adrift / Askıda sergisinden görünüm (2)

Nes­ne­le­rin her biri za­mana di­re­nen bir ka­lıntı gibi gö­rün­dü­ler gö­züme. Özel­likle ta­van­dan boş­luğa baş aşağı sar­kı­tı­lan, ayak­la­rına pa­let­ler ge­çi­ril­miş o bü­yük fi­gü­rün, as­lında me­kânı ne ka­dar da dol­dur­du­ğunu his­se­de­bi­li­yor­dum. Aynı za­manda sa­nat­çı­nın yok et­meyi yap­mak ka­dar önemli gö­ren tavrı, mal­ze­meyi do­ku­nul­maz has­sas bir hey­kele dö­nüş­tür­me­miş ol­ma­sında da ya­tı­yordu.

Moni Salim Özgilik, Adrift / Askıda sergisinden görünüm (3)

Tüm bun­lar, ga­le­ri­nin ka­pı­sın­dan içeri gi­rer­ken ga­leri asis­ta­nı­nın elime ver­diği sergi met­nini oku­ma­dan önce his­set­ti­ğim ve göz­lem­le­dik­le­rimdi.

Metne göz gez­dir­di­ğimde ise an­la­tıl­mak is­te­nen ile me­kân­daki çıp­lak de­ne­yi­mim ara­sında ki­şi­sel ola­rak bir me­safe be­lirdi. Bro­şürde altı çi­zi­len o “de­rin­ler­deki ses­siz­lik”, “te­kin­siz dünya” ya da “yarı ka­ran­lık su­altı eko­sis­temi” hissi, ka­pı­dan gir­di­ğim an­daki at­mos­ferle tam ola­rak ör­tüş­mü­yordu. Me­kâna gir­di­ğimde, üze­rimde te­kin­siz ve ür­per­tici bir et­kisi ol­madı. Ak­sine metni oku­du­ğumda “bu­rası daha da ka­ran­lık ol­ma­lıydı” de­dim. Koyu pet­rol ye­şili du­var­la­rın oluş­tur­duğu ze­min, eğer or­tam bi­raz daha ce­sur bir ka­ran­lığa çe­ki­le­bil­seydi, belki de ku­maş­la­rın o par­lak renk­le­rini, su­altı yan­sı­ma­la­rını ve du­var­daki kı­pır­tı­la­rını çok daha de­rin bir dra­ma­tik kont­rastla ya­şa­ta­bi­lirdi.

Moni Salim Özgilik, Adrift / Askıda sergisinden görünüm (4)

Çağ­daş sa­nat ser­gi­le­rinde me­tin ile de­ne­yim ara­sın­daki me­safe çoğu za­man eleş­ti­ri­nin baş­la­dığı yer­dir de­mek yan­lış ol­maz. Me­kân, bro­şürde iz­le­yi­ciyi “ar­tık bir su­altı dün­ya­sını an­dı­ran me­kânda tü­ke­til­miş nes­ne­le­rin ha­fı­za­sına” ça­ğı­rı­yor. An­cak su­altı dün­ya­sını an­dı­ran bir me­kân his­sin­den çok, sah­nemsi bir ara­yış gibi gö­rü­ne­bi­li­yor. Söz ko­nusu du­rum el­bette sa­mi­mi­yeti azalt­mı­yor. Ba­ğım­sız bir kü­ra­tor­yal me­safe de­ğil de sa­nat­çı­nın ve eki­bin me­kânı kendi iç ses­le­riyle ve doğ­ru­dan kur­gu­lama he­ve­sini ele ve­ri­yor. Ba­ğım­sız ga­leri me­kan­la­rında sa­natçı-ekip or­tak­lığı hi­ye­rar­şiyi kı­rı­yor doğ­rusu ama kav­ram­sal çer­çeve ile me­kân­sal yön­len­dirme ara­sın­daki bağı da gev­şe­te­bi­li­yor. Bu du­rum bir ba­şa­rı­sız­lık de­ğil asla, hatta bu bana ga­le­ri­nin ku­rum­sal cid­di­yeti ile Moni’nin oyun­baz tavrı ara­sında ka­çı­nıl­maz bir ge­ri­lim ola­rak geri döndü.

Moni Salim Özgilik, Adrift / Askıda sergisinden görünüm (5)

An­cak göz­lem­le­di­ğim şey, güçlü plas­tik et­ki­nin, za­yıf at­mos­fe­rik ka­rar­larla göl­ge­len­me­siydi. Buna rağ­men be­de­nim me­kânla is­ter is­te­mez bir ilişki ku­ru­yordu. Ta­van­dan sar­kan, ze­minde sar­ma­lan­mış olan nes­ne­ler, du­varda ha­fif ha­fif sal­la­nan dal­lar, iz­le­yi­ciyi çiz­gi­sel bir iz­leme ro­ta­sın­dan sap­tı­rı­yor. Eğil­mek, nes­neye çarp­ma­mak için be­de­nini yön­len­dir­mek as­lında bam­başka bir ko­re­og­rafi ya­ra­tı­yordu. Bu da iz­le­yi­ciyi me­kâ­nın doğ­ru­dan par­çası ya­pı­yordu. Moni, her za­manki gibi biz­leri salt uzak­tan ba­kan bir göz ol­mak­tan çı­ka­rı­yordu.

Moni Salim Özgilik, Adrift / Askıda sergisinden görünüm (6)

“Ad­rift/As­kıda”, belki met­nin ve ba­sın bül­te­ni­nin fı­sıl­da­dığı ka­dar ka­ran­lık veya te­kin­siz bir ba­tık his­siyle sar­ma­la­ya­madı beni an­cak Moni’nin atık nes­ne­lerle kur­duğu o ne­şeli, di­rençli ve za­mana mey­dan oku­yan ba­ğın gü­cünü his­set­mek için faz­la­sıyla zen­gin bir alan açtı.

Ga­le­ri­den çık­tı­ğımda, ak­lımda ne pa­let­ler ne de­niz göz­lük­leri ne de su­altı kaldı. Ama Tu­nalı’nın or­ta­sında bir be­yaz kü­pün, sı­ra­dan bir be­yaz küp ola­rak kul­la­nıl­mak zo­runda ol­ma­dı­ğını gös­te­ren Moni’nin eğ­le­ne­rek bir oyun oy­na­dı­ğını dü­şün­düm. İz­le­yi­ciyi, vaat et­tiği su­yun de­rin­lik­le­rine çek­mek ye­rine kı­yıda, tam an­la­mıyla “as­kıda” bı­rak­ma­sını dü­şün­mek ise beni en tat­min eden şey oldu.

İlgili yazılar

Bütün yazılar

Kaçırma

Görsel Sanatlar

İpek Yeğinsü ile Küratörlük Üzerine

Yeğinsü, bağımsız küratör, sanatçı ve yazardır. Sanat pratiğini fotoğraf, resim ve multimedya enstalasyon alanlarında…

Ayça Güneş8 December 2025