Görsel Sanatlar

Moni Salim Özgilik’in “Adrift / Askıda”sı Üzerine

Hazal Kılıç

2 Ekim 2026

İh­ti­mam ile sak­la­mak mı yoksa göz­ler­den ka­çı­ra­rak boğ­mak mı? Moni Sa­lim Öz­gi­lik’in Belm’art Space’teki ser­gi­sinde, sar­ma­lan­mış nes­ne­ler za­mana di­re­nen ka­lın­tı­lar gibi du­ru­yor. 19.09.2026-18.10.2026 ta­rih­leri ara­sında zi­ya­rete açık olan Ad­rift/As­kıda ser­gisi hak­kında me­tin ile de­ne­yim ara­sın­daki me­sa­fe­nin, eleş­ti­ri­nin baş­la­dığı yer ola­bi­le­ceği öner­me­siyle Ha­zal Kı­lıç’ın ka­leme al­dığı ser­gi­nin in­ce­le­me­sini siz­lere su­nu­yo­ruz.

Moni Salim Özgilik, Adrift / Askıda sergisinden görünüm (1)

Tu­nalı Hilmi Cad­desi’nin gü­rül­tü­sünü bir ke­nara bı­ra­kıp Ku­ğulu Apart­manı’nda bu­lu­nan Belm’art Space’e gi­riş yap­tı­ğımda, as­lında bir İs­tan­bullu ola­rak ak­lımda olan tek şey, An­kara gün­cel sa­na­tı­nın 80’ler­den gü­nü­müze ge­len o ba­ğım­sız ve ku­ral ta­nı­maz da­ma­rıydı. 80’le­rin ikinci ya­rı­sında ken­tin ka­mu­sal alan­la­rını per­for­ma­tif ey­lem­lerle sar­san ve 90’larda New York East Vil­lage hat­tı­nın ye­raltı es­te­tiği ve bu­luntu nesne kül­tü­rüyle pra­ti­ğini dö­nüş­tü­ren Moni Sa­lim Öz­gi­lik’in eser­le­riyle doğ­ru­dan te­mas ede­cek ol­mak ol­dukça he­ye­can ve­ri­ciydi. Sa­nat­çı­nın yıl­lar­dır sür­dür­düğü “sar­ma­lama” jesti, me­kâna gi­rer gir­mez, ip­le­rin ve dü­ğüm­le­rin ara­sın­dan ken­dini he­men belli edi­yordu. Öyle ki “lüt­fen do­kun­ma­yın” ya­zı­sını gör­dü­ğü­nüz mü­ze­lerde de ol­duğu gibi, nes­ne­ler iz­le­yi­cide do­kunma hissi uyan­dı­rı­yordu. Ha­cet­tepe’deki je­o­loji mü­hen­dis­liği eği­ti­min­den Gü­zel Sa­nat­lar Re­sim Bö­lü­müne uza­nan se­rü­veni, belki de Moni’nin mal­ze­meyle kur­duğu iliş­kide be­lir­le­yici bir tortu bı­rak­mıştı. Ku­a­för­ler­den top­la­nan atık man­ken baş­la­rını kul­la­nan sa­nat­çı­nın bu man­ken­leri, salt bi­çim­sel bir örtme amacı ol­ma­dı­ğını dü­şün­dü­ğüm şe­kilde pıy­nar ağacı ve zey­tin dal­la­rı­nın teks­til şe­rit­le­riyle kat­man kat­man do­la­ması/sar­ması kendi ken­dime şu so­ruyu sor­mama ne­den oldu: Bu­rada bir boğma ar­zusu mu söz ko­nusu yoksa bu nes­ne­ler bir mumya veya bir koza gibi ko­ru­nu­yor, sak­la­nı­yor mu? Ju­dith Scott gibi, bir ke­nara atıl­mış, yok sa­yı­lan ve kı­rıl­gan olanı mı sak­lı­yordu Moni?

Moni Salim Özgilik, Adrift / Askıda sergisinden görünüm (2)

Nes­ne­le­rin her biri za­mana di­re­nen bir ka­lıntı gibi gö­rün­dü­ler gö­züme. Özel­likle ta­van­dan boş­luğa baş aşağı sar­kı­tı­lan, ayak­la­rına pa­let­ler ge­çi­ril­miş o bü­yük fi­gü­rün, as­lında me­kânı ne ka­dar da dol­dur­du­ğunu his­se­de­bi­li­yor­dum. Aynı za­manda sa­nat­çı­nın yok et­meyi yap­mak ka­dar önemli gö­ren tavrı, mal­ze­meyi do­ku­nul­maz has­sas bir hey­kele dö­nüş­tür­me­miş ol­ma­sında da ya­tı­yordu.

Moni Salim Özgilik, Adrift / Askıda sergisinden görünüm (3)

Tüm bun­lar, ga­le­ri­nin ka­pı­sın­dan içeri gi­rer­ken ga­leri asis­ta­nı­nın elime ver­diği sergi met­nini oku­ma­dan önce his­set­ti­ğim ve göz­lem­le­dik­le­rimdi.

Metne göz gez­dir­di­ğimde ise an­la­tıl­mak is­te­nen ile me­kân­daki çıp­lak de­ne­yi­mim ara­sında ki­şi­sel ola­rak bir me­safe be­lirdi. Bro­şürde altı çi­zi­len o “de­rin­ler­deki ses­siz­lik”, “te­kin­siz dünya” ya da “yarı ka­ran­lık su­altı eko­sis­temi” hissi, ka­pı­dan gir­di­ğim an­daki at­mos­ferle tam ola­rak ör­tüş­mü­yordu. Me­kâna gir­di­ğimde, üze­rimde te­kin­siz ve ür­per­tici bir et­kisi ol­madı. Ak­sine metni oku­du­ğumda “bu­rası daha da ka­ran­lık ol­ma­lıydı” de­dim. Koyu pet­rol ye­şili du­var­la­rın oluş­tur­duğu ze­min, eğer or­tam bi­raz daha ce­sur bir ka­ran­lığa çe­ki­le­bil­seydi, belki de ku­maş­la­rın o par­lak renk­le­rini, su­altı yan­sı­ma­la­rını ve du­var­daki kı­pır­tı­la­rını çok daha de­rin bir dra­ma­tik kont­rastla ya­şa­ta­bi­lirdi.

Moni Salim Özgilik, Adrift / Askıda sergisinden görünüm (4)

Çağ­daş sa­nat ser­gi­le­rinde me­tin ile de­ne­yim ara­sın­daki me­safe çoğu za­man eleş­ti­ri­nin baş­la­dığı yer­dir de­mek yan­lış ol­maz. Me­kân, bro­şürde iz­le­yi­ciyi “ar­tık bir su­altı dün­ya­sını an­dı­ran me­kânda tü­ke­til­miş nes­ne­le­rin ha­fı­za­sına” ça­ğı­rı­yor. An­cak su­altı dün­ya­sını an­dı­ran bir me­kân his­sin­den çok, sah­nemsi bir ara­yış gibi gö­rü­ne­bi­li­yor. Söz ko­nusu du­rum el­bette sa­mi­mi­yeti azalt­mı­yor. Ba­ğım­sız bir kü­ra­tor­yal me­safe de­ğil de sa­nat­çı­nın ve eki­bin me­kânı kendi iç ses­le­riyle ve doğ­ru­dan kur­gu­lama he­ve­sini ele ve­ri­yor. Ba­ğım­sız ga­leri me­kan­la­rında sa­natçı-ekip or­tak­lığı hi­ye­rar­şiyi kı­rı­yor doğ­rusu ama kav­ram­sal çer­çeve ile me­kân­sal yön­len­dirme ara­sın­daki bağı da gev­şe­te­bi­li­yor. Bu du­rum bir ba­şa­rı­sız­lık de­ğil asla, hatta bu bana ga­le­ri­nin ku­rum­sal cid­di­yeti ile Moni’nin oyun­baz tavrı ara­sında ka­çı­nıl­maz bir ge­ri­lim ola­rak geri döndü.

Moni Salim Özgilik, Adrift / Askıda sergisinden görünüm (5)

An­cak göz­lem­le­di­ğim şey, güçlü plas­tik et­ki­nin, za­yıf at­mos­fe­rik ka­rar­larla göl­ge­len­me­siydi. Buna rağ­men be­de­nim me­kânla is­ter is­te­mez bir ilişki ku­ru­yordu. Ta­van­dan sar­kan, ze­minde sar­ma­lan­mış olan nes­ne­ler, du­varda ha­fif ha­fif sal­la­nan dal­lar, iz­le­yi­ciyi çiz­gi­sel bir iz­leme ro­ta­sın­dan sap­tı­rı­yor. Eğil­mek, nes­neye çarp­ma­mak için be­de­nini yön­len­dir­mek as­lında bam­başka bir ko­re­og­rafi ya­ra­tı­yordu. Bu da iz­le­yi­ciyi me­kâ­nın doğ­ru­dan par­çası ya­pı­yordu. Moni, her za­manki gibi biz­leri salt uzak­tan ba­kan bir göz ol­mak­tan çı­ka­rı­yordu.

Moni Salim Özgilik, Adrift / Askıda sergisinden görünüm (6)

“Ad­rift/As­kıda”, belki met­nin ve ba­sın bül­te­ni­nin fı­sıl­da­dığı ka­dar ka­ran­lık veya te­kin­siz bir ba­tık his­siyle sar­ma­la­ya­madı beni an­cak Moni’nin atık nes­ne­lerle kur­duğu o ne­şeli, di­rençli ve za­mana mey­dan oku­yan ba­ğın gü­cünü his­set­mek için faz­la­sıyla zen­gin bir alan açtı.

Ga­le­ri­den çık­tı­ğımda, ak­lımda ne pa­let­ler ne de­niz göz­lük­leri ne de su­altı kaldı. Ama Tu­nalı’nın or­ta­sında bir be­yaz kü­pün, sı­ra­dan bir be­yaz küp ola­rak kul­la­nıl­mak zo­runda ol­ma­dı­ğını gös­te­ren Moni’nin eğ­le­ne­rek bir oyun oy­na­dı­ğını dü­şün­düm. İz­le­yi­ciyi, vaat et­tiği su­yun de­rin­lik­le­rine çek­mek ye­rine kı­yıda, tam an­la­mıyla “as­kıda” bı­rak­ma­sını dü­şün­mek ise beni en tat­min eden şey oldu.

İlgili yazılar

Bütün yazılar

Kaçırma

Görsel Sanatlar

Politik Bedenin Hafızası: Barış Göktürk’ün Sanat Pratiği Üzerine

Var olan bedenin politik bedenle örtüştüğü sınırları, görünürlük ve yokluk, yüzey ve derinlik, varlık ve kaybolma…

E. Gülşah Akın6 Kasım 2025