Feraye Doğan, "Mektep", 2026, Metal gravür baskı (C3+C5), 29 x 35 cm
Feraye Doğan, "Mektep", 2026, Metal gravür baskı (C3+C5), 29 x 35 cm

Görsel Sanatlar

Görünenin Ardında: Muhteva

Ayça Güneş

5 Ekim 2026

UNITE Or­tak Me­kan’ın 2026–2027 se­zon açı­lış ser­gisi olan Muh­teva, Ali İb­ra­him Yi­ğit, Ali Yayla, Ayça Buğ­la­gil, Bartu Kı­lıç, De­niz Kı­lınç, Doğa Er­te­kin, Eren Ke­nar, Fe­raye Do­ğan, Fi­ruze Bade Ba­bat, Gü­lay Yıl­dı­rım, Meh­met Gün­do­ğan ve Zey­nep Bü­yü­kar­man’ın üre­tim­le­rini bir araya ge­ti­ri­yor. Sergi, gü­nü­müzde gör­sel tü­ke­ti­min hız­lan­ma­sıyla bir­likte yü­ze­yin ve bi­çi­min gi­de­rek daha gö­rü­nür hâle gel­mesi, içe­ri­ğin ise geri planda kal­ması üze­rin­den bir tar­tışma açı­yor.

Bir ya­pıtı, dü­şün­ceyi ya da me­kânı dol­du­ran asıl un­sur ne­dir? Muh­teva ser­gi­si­nin çı­kış nok­ta­sını oluş­tu­ran bu soru, ilk ba­kışta sa­na­tın en te­mel tar­tış­ma­la­rın­dan bi­rini ye­ni­den gün­deme ge­ti­ri­yor gibi gö­rü­ne­bi­lir. An­cak ser­gi­nin asıl me­se­lesi, bana ka­lırsa, “içe­rik ne­dir?” so­ru­sun­dan bi­raz daha farklı bir yerde du­ru­yor. Çünkü bu­rada tar­tı­şı­lan yal­nızca bir ese­rin ne an­lat­tığı de­ğil, onu an­lamlı hâle ge­ti­ren şe­yin ne­rede bu­lun­duğu. Bir nes­ne­nin içinde mi, sa­nat­çı­nın dü­şün­ce­sinde mi, ser­gi­len­diği me­kânda mı, yoksa iz­le­yi­ci­nin onunla kar­şı­laş­ma­sında mı? Ya da ha­tır­lat­tığı şey ne?

Bu nok­tada Muh­teva’nın gün­cel gör­sel­lerle kur­duğu ilişki ol­dukça önemli. Bu­gün bir gö­rün­tüye bak­mak için ayır­dı­ğı­mız sü­re­nin gi­de­rek kı­sal­dı­ğını söy­le­mek müm­kün. Bir işin ne ol­duğu, ne ka­dar dik­kat çek­tiği, na­sıl gö­rün­düğü ve ilk kar­şı­laş­mada ne his­set­tir­diği, ba­zen işin ken­di­sin­den çok daha fazla önem ka­za­na­bi­li­yor.

So­ru­muza yak­laş­tı­ğı­mızda, ye­ni­den me­kân­sal­laş­tırma ve ha­tır­lama kav­ram­ları, me­kânı bi­çim­len­di­ren un­sur­lar ola­rak kar­şı­mıza çı­kı­yor. En ba­sit hâ­liyle me­kân, “in­sa­nın fi­zik­sel ih­ti­yaç­la­rını kar­şı­la­yan bir ‘ev’ ola­rak var olur­ken, aynı za­manda zi­hin­sel ve duy­gu­sal ih­ti­yaç­la­rın kar­şı­la­na­cağı bir ba­rı­nak gö­revi de üst­le­nir. Duygu ve dü­şün­ce­le­rini, kül­tü­rünü ve ya­şama iliş­kin edi­nim­le­rini, ya­şa­dığı o ‘yer’e, yani sa­hip ol­duğu me­kâna yan­sıt­mak is­te­yen in­san, bunu ba­şa­ra­bilme yol­la­rı­nın keş­fini her gün sür­dür­mek­te­dir” (Taş­çı­oğlu, 2020, s. 16).

Yeni bir soru or­taya çı­kı­yor: Yok­luk, me­kâna yö­ne­lik yak­la­şımı na­sıl et­ki­ler? Me­kânı kendi yak­la­şım­ları doğ­rul­tu­sunda et­ki­le­yen ve şe­kil­len­di­ren sa­nat­çı­lar bu nok­tada dev­reye gi­ri­yor. Muh­teva’nın “içe­rik” fik­rini tek ve sa­bit bir an­lam ola­rak ele al­ma­dığı gö­rü­lü­yor. Sa­nat­çı­la­rın yak­la­şım­la­rında boş­luk, yü­zey, mal­zeme, gün­de­lik nes­ne­ler, ha­fıza, at­mos­fer ve iz­le­yi­ciyle ku­ru­lan ilişki gibi bir­bi­rin­den farklı un­sur­lar öne çı­kı­yor; an­cak bü­tün bu yak­la­şım­lar, gö­rü­ne­nin tek ba­şına ye­terli ol­ma­dığı nok­ta­sında ke­si­şi­yor.

Bu açı­dan ba­kıl­dı­ğında ser­gi­deki “muh­teva”, ese­rin içine ön­ce­den yer­leş­ti­ril­miş ve iz­le­yici ta­ra­fın­dan bu­lun­mayı bek­le­yen bir öz­den çok, üre­tim sü­reci, mal­zeme, sa­nat­çı­nın de­ne­yimi ve iz­le­yi­ci­nin ba­kışı ara­sında olu­şan de­ğiş­ken bir alan ola­rak be­li­ri­yor. Do­la­yı­sıyla ser­gide gö­rü­nür olan ile onun ar­dında ka­lan ara­sında ke­sin bir sı­nır çiz­mek müm­kün de­ğil; ak­sine yü­zey, çoğu za­man gö­rün­me­yene açı­lan ve an­la­mın her kar­şı­laş­mada ye­ni­den ku­rul­ma­sını sağ­la­yan bir eşik iş­levi gö­rü­yor.

Bu du­rum “ha­tır­lama” kav­ramı için de ge­çerli. Ha­tır­la­mak yal­nızca geç­mişte ya­şan­mış bir şeyi ye­ni­den zihne ge­tir­mek de­ğil­dir. Ha­tır­la­nan şey, her se­fe­rinde bu­gü­nün için­den ye­ni­den ku­ru­lu­yor. Bir gö­rüntü, nesne ya da iz geç­mişe ait olsa bile onunla bu­gün kur­du­ğu­muz ilişki de­ği­şe­bi­li­yor. Me­kânı “ev” ile ta­nım­la­ya­rak ulaş­maya ça­lış­tı­ğı­mız nokta da bu­rada ye­ni­den dev­reye gi­ri­yor. Ör­ne­ğin, “her evin ken­dine has, öz­gün bir ko­kusu varsa, bu zi­hin­ler­deki ha­tır­lama ve me­kân­sal­laş­tırma yön­tem­le­ri­nin de ken­dine has ve öz­gün ol­duğu” söy­le­ne­bi­lir. Do­la­yı­sıyla me­kân, yal­nızca fi­zik­sel sı­nır­la­rıyla de­ğil, onda bi­ri­ken de­ne­yim­ler, du­yu­lar ve ha­tı­ra­lar ara­cı­lı­ğıyla da var­lık ka­za­nı­yor.

Ayça Buğlagil "Yansımasız Cam", 2026, Serigrafi Baskı, 56 x 42 cm
Ayça Buğlagil “Yansımasız Cam”, 2026, Serigrafi Baskı, 56 x 42 cm

On iki sa­nat­çı­nın üre­tim­le­rine bak­tı­ğı­mızda, tek bir tek­nik, mal­zeme ya da bi­çim­sel yak­la­şım üze­rin­den iler­le­yen bir ser­gi­den söz et­me­di­ği­mizi gö­rü­yo­ruz. Za­ten Muh­teva’nın id­di­ası da or­tak bir es­te­tik dil ya­rat­mak de­ğil. Daha çok, farklı üre­tim bi­çim­le­ri­nin aynı soru et­ra­fında na­sıl bir araya ge­le­bi­le­ce­ğini or­taya koy­mak.

Ali İbrahim Yiğit, "Yuva", 2026, karışık teknik(kumaş, dantel, elyaf, marker), 150 x 40 cm
Ali İbrahim Yiğit, “Yuva”, 2026, karışık teknik(kumaş, dantel, elyaf, marker), 150 x 40 cm

So­nuçta Muh­teva, gör­sel tü­ke­ti­min bu ka­dar hız­lan­dığı bir dö­nemde iz­le­yi­ci­den yal­nızca bak­ma­sını de­ğil, bak­tığı şe­yin içinde ve çev­re­sinde bi­raz daha uzun süre kal­ma­sını is­ti­yor ola­bi­lir. Gö­rü­ne­nin ar­ka­sında mut­laka gizli bir an­lam ol­du­ğunu id­dia et­mek­tense, an­la­mın gö­rü­nür olan ile gö­rün­me­yen ara­sında na­sıl oluş­tu­ğuna ba­kı­yor.

Belki de ser­gi­nin or­taya at­tığı so­ru­nun ke­sin bir ce­vabı yok. Za­ten Muh­teva ke­li­me­sini il­ginç kı­lan da bi­raz bu. Çünkü muh­teva, yal­nızca bir şe­yin içinde bu­lu­nan ve ora­dan çı­ka­rıl­mayı bek­le­yen bir içe­rik de­ğil; ba­kışla, de­ne­yimle, me­kânla ve ha­tır­la­mayla bir­likte sü­rekli ye­ni­den ku­ru­lan bir an­lam alanı ola­rak dü­şü­nü­le­bi­lir.

İlgili yazılar

Bütün yazılar

Kaçırma

Popüler kültür

Uyandıran Kahve Sohbetleri’nden Notlar — 1

Günümüz Koşullarında Kamusal Alan Uyandıran Kahve Sohbetleri katılımcılarının katkıları ile derlenmiştir

İrem Derelioğlu8 Nisan 2026