Meryem Özbahar, Yatay Ama Dikey Bir Eleştiri, 2025, dijital yerleştirme, boyutlar değişken
Meryem Özbahar, Yatay Ama Dikey Bir Eleştiri, 2025, dijital yerleştirme, boyutlar değişken.

Görsel Sanatlar

AICA Türkiye’nin Şeffaflık Sınavı: Hesabı Verilmeyen Tarife, Meslek Standardı Olamaz

Can Özmen

5 Ekim 2026

Emeğe de­ğer biç­ti­ğini söy­le­yen bir mes­lek ör­gütü, önce kendi ra­kam­la­rı­nın he­sa­bını ver­mek zo­runda. AICA Tür­kiye’nin ta­ri­fe­sinde ek­sik olan da tam ola­rak bu: yük­sek sesli bir üc­ret ta­lebi var, fa­kat ta­le­bin ar­ka­sında açık­la­yıcı bir he­sap yok.

Bir ta­rife, he­sabı ve­ril­me­diği anda mes­lek stan­dardı de­ğil; oto­rite po­zu­dur.

Sa­nat eme­ği­nin kar­şı­lı­ğı­nın öden­mesi ge­rek­ti­ğini hâlâ tar­tı­şı­yor­muş gibi yap­mak za­man kaybı. Sa­nat ya­zarı yaz­dığı met­nin, kü­ra­tör yap­tığı ça­lış­ma­nın, araş­tır­macı har­ca­dığı za­ma­nın, ko­nuş­macı ak­tar­dığı bil­gi­nin kar­şı­lı­ğını al­malı. Tür­kiye’de kül­tür-sa­nat ala­nı­nın yıl­lar­dır üc­ret­siz ya da dü­şük üc­retli emeği ne­re­deyse ah­laki bir fe­da­kâr­lık gibi pa­zar­la­dığı da or­tada. Tam da bu yüz­den bir mes­lek ör­gü­tü­nün işi yal­nızca ra­kam ilan et­mek de­ğil; o ra­kam­ları açık, de­net­le­ne­bi­lir ve sa­vu­nu­la­bi­lir bi­çimde ge­rek­çe­len­dir­mek­tir.

AICA Tür­kiye’nin 2026 yı­lı­nın ikinci ya­rısı için ya­yım­la­dığı tav­siye edi­len as­gari üc­ret ta­ri­fe­sinde 500 ke­li­meye ka­dar bir yazı için 7.500 TL, 2.500 ke­li­meye ka­dar ka­ta­log metni için 45.000 TL, sa­natçı mo­nog­ra­fisi ve edi­tor­yal ça­lışma için ayrı ayrı 250.000 TL öne­ri­li­yor. Kü­ra­tor­yal hiz­met­lerde ise ku­rum tü­rüne göre bir ay­rım ya­pıl­mış du­rumda: ini­si­ya­tif ve ba­ğım­sız me­kân­lar için 100.000 TL, ga­le­ri­ler için 300.000 TL, orta öl­çekli ku­rum­lar için 450.000 TL, bi­e­nal, müze ve fes­ti­val öl­çe­ğinde ise 750.000 TL. Ay­lık proje yö­ne­timi ve araş­tırma için ayrı ayrı 130.000 TL; ko­nuşma, gün­lük jüri üye­liği, iki sa­ate ka­dar atölye, sergi turu ve mo­de­ras­yon için 30.000 TL tav­siye edi­li­yor. AICA ay­rıca bun­la­rın vergi ve di­ğer ti­cari yü­küm­lü­lük­ler ha­riç net ta­ban hiz­met be­del­leri ol­du­ğunu be­lir­ti­yor.[1]

Gün­cel ta­ri­fede, kâr amacı güt­me­yen ko­lek­tif ve ini­si­ya­tif­lerle yü­rü­tü­le­cek ça­lış­ma­la­rın üc­re­ti­nin kar­şı­lıklı de­ğer­len­dir­meye tabi ol­duğu da ak­ta­rı­lı­yor; an­cak bu es­nek­lik, de­ğer­len­dir­me­nin hangi eko­no­mik öl­çüt­lerle ya­pı­la­cağı so­ru­sunu or­ta­dan kal­dır­mı­yor.[2]

Bu­raya ka­dar tablo açık. AICA farklı ku­rum tip­le­rini bir­bi­rin­den ayı­rı­yor ve tek bir kü­ra­tor­yal üc­ret öner­mi­yor. Bu önemli ama asıl soru başka:

Bu ka­te­go­ri­ler neye göre eko­no­mik ka­te­gori sa­yı­lı­yor?

“Ba­ğım­sız me­kân”, “ga­leri”, “orta öl­çekli ku­rum” ve “müze” bi­rer ku­rum türü ve ta­nımı. Fa­kat ku­rum türü ile eko­no­mik öl­çek aynı şey de­ğil. İki ki­şi­nin iş­let­tiği, yılda bir­kaç sergi ya­pan kü­çük bir ti­cari ga­leri ile on­larca ça­lı­şanı, güçlü ko­lek­si­yo­ner iliş­ki­leri ve ciddi sa­tış hacmi bu­lu­nan bir ga­leri aynı baş­lık al­tında yer alı­yor. Ben­zer şe­kilde “ba­ğım­sız” ola­rak ta­nım­la­nan bir yapı güçlü ulus­la­ra­rası fon­lara eri­şe­bi­lir­ken, başka bir ba­ğım­sız me­kân bir­kaç ki­şi­nin ki­şi­sel ge­lir­le­riyle ayakta ka­lı­yor ola­bi­lir. O halde 100.000, 300.000, 450.000 ve 750.000 TL ara­sın­daki sı­nır­lar hangi eko­no­mik öl­çüt üze­rin­den ku­ru­lu­yor? Yıl­lık bütçe mi? Ciro mu? Proje büt­çesi mi? Ça­lı­şan sa­yısı mı? Sergi büt­çesi mi? Ku­rum­sal ge­lir mi?

Bu öl­çüt­le­rin hiç­biri ta­ri­fede açıkça ta­nım­lan­mı­yor.

Betül Aksu, 2450 TL, 2022, Tuval üzerine yağlıboya, 60x90 cm
Betül Aksu, 2450 TL, 2022, Tuval üzerine yağlıboya, 60×90 cm.

AICA Tür­kiye Te­lif ve Üc­ret­ler Ko­mis­yonu kendi gö­rev ta­nı­mında fi­yat po­li­ti­ka­la­rı­nın enf­las­yon, ge­nel eko­no­mik po­li­ti­ka­lar, di­ğer AICA üye­leri ile dün­ya­daki eği­lim ve ge­liş­me­ler dik­kate alı­na­rak be­lir­le­ne­ce­ğini; ge­re­kirse an­ket ya­pı­la­ca­ğını ve ku­rum­larla iş bir­liği ge­liş­ti­ri­le­ce­ğini söy­lü­yor.[3] Bu ga­yet ma­kul bir yön­tem ta­rifi ol­ma­sına rağ­men; ya­yım­la­nan ta­ri­fe­nin ya­nında bu yön­te­min so­nu­cunu gör­mü­yo­ruz.

Kaç sa­nat ya­za­rıyla gö­rü­şüldü? Kaç kü­ra­tö­rün fi­i­len al­dığı üc­ret in­ce­lendi? Kaç ga­le­riye, ba­ğım­sız me­kâna, mü­zeye ya da ya­yın­cıya büt­çe­leri so­ruldu? Tür­kiye’de son bir yıl içinde öde­nen kü­ra­tor­yal üc­ret­le­rin med­yanı ne­dir? İs­tan­bul dı­şın­daki ku­rum­larda du­rum na­sıl? Ba­ğım­sız ya­yın­lar 500 ke­li­me­lik bir metne bu­gün ger­çekte ne ödü­yor? Açık­la­nan ta­ri­feyi sek­tö­rün ne ka­darı uy­gu­la­ya­bi­li­yor?

Bu ve­ri­ler ta­rife ve ko­mis­yon say­fa­la­rında ka­muya su­nul­mu­yor. Do­la­yı­sıyla kar­şı­mızda yön­temi ta­rif edil­miş, fa­kat he­sabı gös­te­ril­me­miş bir fi­yat lis­tesi var. Bir mes­lek ör­gütü “üye­le­ri­mi­zin en az bu be­del­ler üze­rin­den an­laş­ma­sını öne­ri­yo­ruz” de­diği anda yal­nızca iyi ni­yetli bir te­men­nide bu­lun­maz; mes­leki alanı dü­zen­le­meye, ki­min pro­fes­yo­nel sa­yı­la­ca­ğını ve hangi be­de­lin meşru ka­bul edi­le­ce­ğini be­lir­le­meye ça­lı­şır. AICA’nın kendi ifa­de­siyle bun­lar tav­siye edi­len ta­ban üc­ret­ler­dir.[1] O hâlde bu ta­ba­nın ze­mini de gö­rü­nür ol­mak zo­run­da­dır. Ger­çekte iş­le­rin na­sıl iler­le­di­ğini ve mev­cut du­rumu açık­la­mak için veri top­la­mak el­bette emek is­ter. Fa­kat bu emek gös­te­ril­me­den ilan edi­len ta­rife, mes­leki stan­dart­tan çok, he­sabı so­rul­ma­mış bir oto­rite be­ya­nına ben­zi­yor. Üs­te­lik üc­ret­len­dirme öne­risi ya­pı­lan işin kap­samı net bi­çimde or­taya kon­ma­dı­ğında, ge­riye özen­siz­lik ve “dost­lar alış­ve­rişte gör­sün” cid­di­yet­siz­liği ka­lı­yor.

Ra­kam var. Yön­tem yok. Veri yok. He­sap yok.

Ör­ne­ğin “ga­leri kü­ra­tör­lüğü: 300.000 TL”. Bu be­de­lin kar­şı­lığı tam ola­rak ne­dir? Tek sa­nat­çılı kü­çük bir sergi mi? On beş sa­nat­çılı bir grup ser­gisi mi? Üç haf­ta­lık ça­lışma mı, do­kuz ay­lık araş­tırma mı? Sa­natçı se­çimi dâ­hil mi? Me­tin ya­zımı dâ­hil mi? Eser üre­tim ta­kibi, yer­le­şim, bütçe, lo­jis­tik, ya­yın, ba­sın iliş­ki­leri ve tek­nik ko­or­di­nas­yon dâ­hil mi?

Burak Delier, Anlaşma Enstalasyon, 2013; Anlaşma (Diyagram), Inkjet baskı, 90x123 cm; Anlaşma (Anlaşma), A4 Kağıt, imzalı; Anlaşma (Trader) HD Video, 60′; Anlaşma(Sirkulasyon) excerpt, HD Videostill, 5' 14'', loop
Burak Delier, Anlaşma Enstalasyon, 2013; Anlaşma (Diyagram), Inkjet baskı, 90×123 cm; Anlaşma (Anlaşma), A4 Kağıt, imzalı; Anlaşma (Trader) HD Video, 60′; Anlaşma(Sirkulasyon) excerpt, HD Videostill, 5′ 14”, loop.

AICA ta­ri­fe­nin iş ta­nı­mına ve ça­lışma sü­re­cine göre ku­rumla plan­la­na­bi­le­ce­ğini be­lir­ti­yor. Fa­kat ta­ban fi­yat sa­bit tu­tu­lu­yor. Tam da bu ne­denle ta­ba­nın na­sıl he­sap­lan­dığı daha önemli hâle ge­li­yor. Aynı so­run bir başka baş­lıkta ay­lık 130.000 TL’lik proje yö­ne­timi için de ge­çerli.[1]

Ayda kaç saat? Haf­tada kaç gün? Tam za­manlı mı? Da­nış­man­lık mı? Ope­ras­yon so­rum­lu­luğu var mı?

Bir ki­şi­nin yü­rüt­tüğü kü­çük bir proje ile yüz­lerce ka­lem­lik ku­rum­sal pro­dük­si­yonu yal­nızca “ay­lık proje yö­ne­timi” baş­lığı al­tında top­la­mak fi­yat­lan­dır­mayı açık­la­mı­yor. Bun­lar tek­nik ay­rın­tı­lar de­ğil. Fi­yat­lan­dır­ma­nın ken­disi. Fa­kat asıl me­sele ra­kam­la­rın “yük­sek” olup ol­ma­ması da de­ğil. Bü­yük bir ku­rum­dan 300.000, 450.000 veya 750.000 TL kü­ra­tor­yal hiz­met be­deli is­ten­mesi pe­kâlâ ma­kul ola­bi­lir. Bazı pro­je­lerde bu ra­kam­lar dü­şük bile ka­la­bi­lir.

So­rul­ması ge­re­ken soru şu: Bu ra­kam ger­çekte sek­tö­rün hangi bö­lü­mü­nün ger­çek­li­ğini tem­sil edi­yor?

Çünkü bir üc­ret ta­ri­fe­si­nin mes­leki de­ğer üret­mesi için yal­nızca eme­ğin hak et­tiği be­deli ifade et­mesi yet­mez; o eme­ğin fa­a­li­yet gös­ter­diği eko­no­mik alanla da ilişki kur­ması ge­re­kir.

Kendi ya­ğında kav­ru­lan bir ya­yın 500 ke­li­me­lik me­tin için 7.500 TL öde­ye­me­di­ğinde ya­zar oto­ma­tik ola­rak 7.500 TL ka­zan­mı­yor. O yazı hiç si­pa­riş edil­me­ye­bi­lir. Bir ga­leri öne­ri­len ta­ban kü­ra­tor­yal be­deli kar­şı­la­ya­ma­dı­ğında kü­ra­tö­rün üc­reti yük­sel­mi­yor. İş ku­rum içinde da­ğı­tı­la­bi­lir, gö­rün­mez emek bü­yü­ye­bi­lir, kap­sam da­ra­la­bi­lir ya da proje rafa kal­ka­bi­lir.

Bu, “kül­tür sa­nat emek­çi­leri daha az para al­sın” de­mek de­ğil. Tam ter­sine, kül­tür sa­nat emek­çi­le­ri­nin daha iyi üc­ret­len­di­ril­me­sini ger­çek­ten is­ti­yor­sak, sek­tö­rün hangi kıs­mı­nın ne ka­dar ödeme ya­pa­bil­di­ğini de bil­mek zo­run­da­yız. Mev­cut dü­şük üc­ret­leri stan­dart­laş­tır­mak da çö­züm de­ğil; ça­lı­şa­nın ge­çi­mini ko­ru­ya­cak bir ta­ba­nın hangi kay­nak ve ça­lışma dü­ze­niyle kar­şı­la­na­ca­ğını gös­ter­mek ge­re­ki­yor. Aksi hâlde üc­ret po­li­ti­kası eme­ğin ger­çek ko­şul­la­rını de­ğiş­ti­ren bir araç ol­mak­tan çı­kıp, ol­ması arzu edi­len pi­ya­sa­nın fi­yat lis­te­sini ya­yım­la­maya dö­nü­şü­yor.

Merve Ünsal, Üretim, 2013, Neon, boyutlar değişken
Merve Ünsal, Üretim, 2013, Neon, boyutlar değişken.

Tür­kiye’de ulus­la­ra­rası bir ku­ru­mun adını ta­şı­mak, o ku­ru­mun bi­ri­kimi üze­rin­den iti­bar dev­şir­mek de­ğil, o iti­ba­rın ge­rek­tir­diği mes­leki cid­di­yeti gös­ter­mek de­mek­tir. İsim­den ge­len ağır­lığı kul­la­nıp işin yön­te­mini açık­la­ma­mak, o iti­barı güç­len­dir­mez; tü­ke­tir. AICA’nın ulu­sal sek­si­yon­ları ti­cari bir isim hakkı ba­yi­liği de­ğil; or­tak ku­ral­lara bağlı mes­leki ya­pı­lar­dır.[4] Bu bağ kim­seye is­min ar­ka­sına sak­lanma ay­rı­ca­lığı ver­mez. Tam ter­sine, ya­pı­lan işin aynı sert­likle sor­gu­lan­ma­sını zo­runlu kı­lar.

AICA In­ter­na­ti­o­nal’ın 2024’te yap­tığı ça­lışma ko­şul­ları araş­tır­ması, 16 so­ruyla 434 ya­nıt top­la­dı­ğını açık­lı­yor ve bul­gu­la­rını ya­yım­lı­yor.[5] Bu ça­lışma Tür­kiye’deki ça­lışma ko­şul­la­rını ve üc­ret­len­dirme için ye­terli bir kay­nak ol­masa da yön­temi ve kap­samı or­ta­da­dır. Ulus­la­ra­rası ör­gü­tün kendi içinde ger­çek­leş­tir­diği pra­tik­leri AICA Tür­kiye’nin de ül­ke­nin ko­şul­la­rına göre tat­bik et­mesi bek­le­nir.

Ör­ne­ğin AICA Fransa, me­tin bi­ri­mini boş­luk­lar dâ­hil 1.500 ka­rak­ter, yani yak­la­şık 250 ke­lime ola­rak ta­nım­lı­yor. Bu bi­rim için 400 avro brüt ve KDV ha­riç tu­ta­rın al­tına inil­me­mesi ge­rek­ti­ğini, ba­ğım­sız ya­za­rın net as­gari sa­at­lik ka­zan­cını ko­ru­ya­ma­ma­sıyla iliş­ki­len­di­ri­yor. Araş­tırma sü­resi, tes­lim tak­vimi, avans ve ye­ni­den kul­la­nım ko­şul­la­rını ay­rın­tılı bi­çimde açık­lı­yor.[6] Ek­sik­siz bir ma­li­yet ra­poru sun­masa da üc­re­tin hangi emek ve ge­çim öl­çü­süne da­yan­dı­ğını gös­te­ri­yor.

ABD’de W.A.G.E., kâr amacı güt­me­yen sa­nat ku­rum­ları için üc­ret­leri top­lam yıl­lık iş­letme gi­der­le­riyle iliş­ki­len­di­ri­yor; ser­ti­fi­kalı ku­rum­la­rın öde­me­le­rini her yıl in­ce­le­meye sun­ma­sını is­ti­yor.[7] Avust­ralya’da NAVA, yön­te­mini sek­tör araş­tır­ma­ları ve geri bil­di­rim­le­riyle açık­lı­yor. Atölye üc­ret­le­rin­deki ön­ceki re­fe­rans­la­rın bazı kü­çük ve böl­ge­sel ga­le­ri­le­rin ka­pa­si­te­sini aş­tığı gö­rül­dü­ğünde, öne­ri­ler buna göre öl­çek­len­di­ril­miş.[8] Ku­ru­mun öne­ri­si­nin ger­çek­li­ğini ve uy­gu­la­na­bi­lir­li­ğini araş­tır­mak ve tar­tış­mak, mes­leki ta­lebi za­yıf­lat­mak­tan zi­yade; ta­lebi uy­gu­la­na­bi­lir kıl­ma­nın bir ko­şulu ola­rak ka­bul edi­li­yor.

Ka­nada’da CARFAC–RAAV, ser­gi­leme hak­la­rıyla pro­fes­yo­nel hiz­met­leri ayı­rı­yor. Ser­gi­le­mede ku­rum­sal bütçe ka­te­go­ri­leri kul­la­nır­ken, pro­fes­yo­nel hiz­met­lerde ge­nel ola­rak is­tis­na­ları bu­lu­nan ya­rım ve tam gün­lük üc­ret­ler öne­ri­yor; ya­rım gü­nün dört sa­ate ka­dar ça­lış­mayı kap­sa­dı­ğını açık­lı­yor.[9] Bir­le­şik Kral­lık’taki a-n’nin 2023 reh­beri ise gün­lük üc­reti de­ne­yim, yıl­lık ge­lir ve gi­der­lerle iliş­ki­len­di­ri­yor. Yılda 177 üc­retli gün var­sa­ya­rak iş arama, araş­tırma ve idari iş­ler gibi ay­rıca fa­tu­ra­lan­dı­rı­la­ma­yan za­manı he­saba ka­tı­yor.[10]

Bun­lar; kur, vergi, kamu des­teği ve ça­lışma dü­zeni fark­lı­lık­ları ne­de­niyle Tür­kiye’ye doğ­ru­dan uy­gu­la­na­ma­ya­bi­lir. Yine de yön­tem­ler açıkça kar­şı­laş­tı­rı­la­bi­lir ve bu kar­şı­laş­tır­ma­dan net ta­nım­lar ge­liş­ti­ri­le­bi­lir. AICA Tür­kiye’nin ta­rife say­fa­sında ise ra­kam­la­rın ke­sin­li­ğine denk bir he­sap açık­lığı yok. Ulus­la­ra­rası bir isim ta­şı­mak bu açığı ka­pat­mı­yor; ter­sine, daha gö­rü­nür kı­lı­yor.

Bu ek­sik­liği yal­nızca özen­siz­lik, ha­zır­lık ve yön­tem ye­ter­siz­liği sa­yıp geç­mek de fazla iyim­ser­lik olur. Öl­çek ve uy­gu­la­na­bi­lir­lik araş­tı­rıl­ma­dan üre­ti­len bir mes­leki norm, kül­tü­rel üre­ti­min hangi çev­re­lerde ka­la­ca­ğını doğ­ru­dan et­ki­le­ye­bi­lir. Tav­siye ni­te­li­ğin­deki bir liste kim­seye res­men ya­sak koy­maz; fa­kat pro­fes­yo­nel­li­ğin öl­çüsü hâ­line gel­diği anda, bu be­del­leri kar­şı­la­ya­bi­len ku­rum­la­rın meş­ru­i­ye­tini güç­len­di­rip kü­çük ya­pı­la­rın ala­nını da­ral­tır. Böy­lece emeği ko­ruma id­di­ası, far­kında ola­rak ya da ol­ma­ya­rak, alanı da­ral­tan bir eleme me­ka­niz­ma­sına dö­nü­şe­bi­lir.

O za­man şu so­ruyu sor­mak ge­re­kir: Ko­ru­nan mes­le­ğin bü­tünü mü, yoksa za­ten güçlü ku­rum­lara ve yer­le­şik ilişki ağ­la­rına eri­şe­bi­len­le­rin ko­numu mu? Kül­tür ve sa­na­tın be­lirli “seç­kin” kişi ve ku­rum­la­rın çev­re­sinde top­lan­ması, mes­leki stan­dart adı al­tında nor­mal­leş­ti­ri­le­bi­lir mi? Kü­çük ya­yın­lar, ba­ğım­sız me­kân­lar ve yeni ka­tı­lım­cı­lar geri çe­ki­lir­ken üre­ti­min güçlü ak­tör­lerde yo­ğun­laş­ması ki­min işine ya­rar?

Bu ta­ri­fe­nin ka­sıtlı bir çı­kar dü­zeni kur­mak için ha­zır­lan­dı­ğına iliş­kin eli­mizde ka­nıt yok. An­cak ni­ye­tin ka­nıt­lan­ma­mış ol­ması, olası çı­kar iliş­ki­le­rini ve dış­la­yıcı so­nuç­ları tar­tışma dışı bı­rak­maz. Mes­lek ör­gütü, açık­la­dığı stan­dar­dın kim­lere alan açıp kim­leri dı­şa­rıda bı­ra­ka­bi­le­ce­ği­nin de he­sa­bını ver­me­li­dir. Aksi hâlde emeği ko­ruma id­di­ası, dar bir çev­re­nin ko­nu­munu ko­ru­yan bir ge­rek­çeye dö­nü­şe­bi­lir.

Oysa ya­pı­la­bi­le­cek şey ol­dukça açık.

Ku­rum tü­rü­nün ya­nına eko­no­mik öl­çek kri­ter­leri ek­le­ne­bi­lir. Yıl­lık bütçe veya proje büt­çe­sine göre bant­lar oluş­tu­ru­la­bi­lir. Ça­lışma sü­resi ve so­rum­lu­luk kap­samı ta­nım­la­na­bi­lir. Araş­tırma, kü­ra­tör­lük, me­tin, edi­tor­yal iş ve proje yö­ne­ti­mi­nin hangi ko­şul­larda bir­bi­rine dâ­hil ol­duğu açık­la­na­bi­lir. En önem­lisi, bu ra­kam­la­rın hangi araş­tır­ma­dan çık­tığı ya­yım­la­na­bi­lir.

Kaç ki­şiyle gö­rü­şül­düğü, hangi ku­rum öl­çek­le­ri­nin in­ce­len­diği, hangi ger­çek üc­ret­le­rin re­fe­rans alın­dığı, med­yan ve or­ta­lama de­ğer­le­rin ne ol­duğu gös­te­ri­le­bi­lir. İşte o za­man or­tada yal­nızca fi­yat lis­tesi de­ğil, sa­vu­nu­la­bi­lir bir mes­leki stan­dart olur.

Bu­günkü tab­loda ise ra­hat­sız edici bir çe­lişki var.

AICA Tür­kiye kül­tür-sa­nat ala­nı­nın pro­fes­yo­nel­leş­me­sini sa­vu­nu­yor; fa­kat ka­muya sun­duğu ta­rife ve ko­mis­yon açık­la­ma­sında kendi üc­ret he­sa­bını aynı pro­fes­yo­nel­likle gös­ter­mi­yor. Bu ba­sit bir ek­sik de­ğil, doğ­ru­dan gü­ven so­ru­nu­dur. Yük­sek üc­ret is­te­mek ko­lay. O üc­re­tin ne­den tam ola­rak o ra­kam ol­du­ğunu gös­ter­mek daha zor. Pi­ya­sa­nın ne ka­da­rı­nın bunu kar­şı­la­ya­bil­di­ğini ölç­mek daha zor. Ba­ğım­sız ve kü­çük ya­pı­la­rın bu denk­lemde na­sıl sür­dü­rü­le­bi­lir ka­la­ca­ğını dü­şün­mek ise daha da zor. Ama mes­lek ör­gütü ol­mak, za­ten tam da bu zor işi üst­len­mek de­mek­tir; aksi hâlde ya­pı­lan şey, mes­leki po­li­tika üret­mek de­ğil, vit­rin­den ra­kam ser­gi­le­mek­tir.

Merve Ünsal, Kurumsal Hırs, 2014, anahtarlık, 100 edisyon
Merve Ünsal, Kurumsal Hırs, 2014, anahtarlık, 100 edisyon.

Uzun la­fın kı­sası, AICA Tür­kiye sa­nat eme­ği­nin eko­no­mik ko­şul­la­rını ger­çek­ten iyi­leş­tir­mek is­ti­yorsa, altı ayda bir üc­ret gün­cel­le­mesi içe­ren bir liste ya­yım­la­mak ye­rine şun­ları yap­malı:

Ve­riyi ya­yım­la­malı, me­to­do­lo­jiyi açık­la­malı, eko­no­mik öl­çeği ta­nım­la­malı, uy­gu­la­na­bi­lir­liği ölç­meli. Hatta müm­künse kendi üye­le­ri­nin tav­siye edi­len bu üc­ret­leri ne öl­çüde fi­i­len tah­sil ede­bil­di­ğini gös­ter­meli. Çünkü ra­kam açık­la­mak ko­lay. Zor olan, o ra­ka­mın ger­çek ha­yatta bir kar­şı­lı­ğı­nın bu­lun­ma­sını sağ­la­mak. Ulus­la­ra­rası bir ku­ru­mun iti­ba­rın­dan ya­rar­la­nıp o iti­ba­rın ge­rek­tir­diği açık­lığı sağ­la­ya­ma­mak ciddi bir çe­liş­ki­dir; bu çe­lişki gi­de­ril­me­diği sü­rece ta­rife, emeği güç­len­di­ren bir araç ol­mak­tan çok, ku­ru­mun kendi meş­ru­i­ye­tini da­yan­dır­dığı kı­rıl­gan bir vit­rin ola­rak ka­la­cak­tır.

Eleş­ti­ri­nin baş­ka­la­rına yö­nel­ti­len kıs­mında AICA Tür­kiye ye­te­rince ma­hir gö­rü­nü­yor. Şimdi sıra, kendi he­sa­bını aynı sert­likle ma­saya koy­makta. Çünkü ka­muya mes­leki stan­dart diye su­nu­lan şey, he­sabı ve­ril­me­diği anda stan­dart de­ğil; yal­nızca oto­rite po­zuyla ya­yım­lan­mış bir fi­yat lis­te­si­dir.

Kaynaklar

Çev­rim içi kay­nak­lara eri­şim ta­rihi 25 Ey­lül 2026.

[1] AICA Tür­kiye, Te­lif ve Üc­ret­ler, 2026/2 ta­ri­fesi.

[2] Ah­met Ça­ğa­tay Bay­rak­tar, AICA Tür­kiye 2026 yı­lı­nın gün­cel te­lif ve üc­ret lis­te­sini açık­ladı, 24 Saat Ga­ze­tesi, 22 Ey­lül 2026. Ko­lek­tif ve ini­si­ya­tif­lere iliş­kin kar­şı­lıklı de­ğer­len­dirme no­tu­nun ak­ta­rımı.

[3] AICA Tür­kiye, AICA Tür­kiye Te­lif ve Üc­ret­ler Ko­mis­yonu, amaç ve gö­rev­ler.

[4] AICA In­ter­na­ti­o­nal, Sta­tu­tes of the AICA, madde 11.1.

[5] AICA In­ter­na­ti­o­nal, La­bour Con­di­ti­ons in the Arts, Car­tog­raphy; Mart–Ni­san 2024 araş­tır­ma­sı­nın ta­nı­tımı ve bul­gu­ları.

[6] AICA France, Re­com­man­da­ti­ons ta­ri­fa­i­res; me­tin bi­rimi, ça­lışma ko­şul­ları ve üc­ret öne­ri­leri.

[7] W.A.G.E., W.A.G.E. Cer­ti­fi­ca­tion; kap­sam, üc­ret he­sabı ve yıl­lık ödeme in­ce­le­mesi.

[8] NAVA, Code of Prac­tice, Pay­ment Stan­dards: Met­ho­do­logy; özel­likle Ar­tist Fees and Loan Fees ve Works­hops bö­lüm­leri.

[9] CARFAC–RAAV, 2026 Mi­ni­mum Re­com­men­ded Fee Sche­dule, Sec­tion 1: Ex­hi­bi­tion and Scre­e­ning Ro­yalty Sche­dule. Ay­rıca Sec­tion 4: Ar­tist Pro­fes­si­o­nal Ser­vi­ces Fee Sche­dule; özel­likle C.1.0.3 ve C.1.0.4.

[10] a-n The Ar­tists In­for­ma­tion Com­pany, Gu­i­dance on fees and day ra­tes for vi­sual ar­tists 2023, s. 1–2.

İlgili yazılar

Bütün yazılar

Kaçırma

Görsel Sanatlar

“Mektubunu Bekliyorum” Nebahat!

ONUR ÇIĞIN “Mektubunu Bekliyorum” tarihçi koleksiyoner Hakan Kaynar’ın arşivinde bir araya gelen eski mektuplaşmalardan…

Zeynep Seda Özmen24 Temmuz 2025