{"id":2168,"date":"2026-10-30T04:31:27","date_gmt":"2026-10-30T01:31:27","guid":{"rendered":"https:\/\/unite-mag.com\/?p=2168"},"modified":"2026-10-30T07:18:22","modified_gmt":"2026-10-30T04:18:22","slug":"dogu-yasar-akal-ile-tiyatro-ve-uretmek-uzerine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/dogu-yasar-akal-ile-tiyatro-ve-uretmek-uzerine\/","title":{"rendered":"Do\u011fu Ya\u015far Akal ile Tiyatro ve \u00dcretmek \u00dczerine"},"content":{"rendered":"
\n

R\u00f6portaj: Didem Yaprak<\/p>\n

Tiyatro y\u00f6netmeni ve senarist Do\u011fu Ya\u015far Akal ile tiyatroya ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131, oyuncu y\u00f6netimi y\u00f6ntemlerini ve bir oyunun d\u00fcnyas\u0131n\u0131 prova salonunda nas\u0131l kurdu\u011funu; sevdi\u011fi yazarlar\u0131, tiyatro ile sinema aras\u0131ndaki farklar\u0131 ve yapay zek\u00e2n\u0131n sanattaki yerini konu\u015ftuk.<\/strong><\/p>\n<\/div>\n

\n

Tiyatroyla ilk nas\u0131l ve ne zaman tan\u0131\u015ft\u0131n?<\/strong><\/p>\n

Lisede, okulumuzda bir tiyatro toplulu\u011fu vard\u0131. TED\u2019liydim, orada baya\u011f\u0131 k\u00f6kl\u00fc bir gelenek vard\u0131 ve \u00fc\u00e7 d\u00f6rt y\u0131l boyunca bir y\u00f6netmenle \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. O ayr\u0131ld\u0131ktan sonra toplulu\u011fu Filiz Alpgezmen ve Onur Saylak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. Biri Bilkent\u2019te reji, di\u011feri oyunculuk \u00f6\u011frencisiydi. Ben o zamana kadar rejinin ayr\u0131 bir b\u00f6l\u00fcm oldu\u011funu bilmiyordum.<\/p>\n

Birka\u00e7 ay at\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, oyun se\u00e7imi derken o insanlarla \u00e7ok yak\u0131nla\u015ft\u0131k. Bir g\u00fcn yataktan kalkt\u0131m ve i\u00e7ime \u201cBen galiba oyunculuk yapmak istemiyorum\u201d diye bir his geldi. Y\u00f6netmenli\u011fe haz\u0131rlanmak istedim ama girebilir miyim diye de d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. O s\u0131rada Shakespeare\u2019den Troilus ve Cressida \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk, roller konu\u015fuluyordu ve ben do\u011frudan y\u00f6netmenin yan\u0131nda yer ald\u0131m. O g\u00fcnden sonra da sa\u011f olsunlar beni s\u0131navlara haz\u0131rlad\u0131lar. O yaz\u0131n sonunda Bilkent Reji\u2019yi kazand\u0131m.<\/p>\n

Asl\u0131nda biraz s\u00fcrprizdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc dershaneye falan gitmiyordum, felsefe okumak gibi niyetlerim vard\u0131. Tiyatroyla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca heveslendim. Yetenek s\u0131nav\u0131ndan \u00e7ok korkuyordum ama o okuldan insanlarla tan\u0131\u015f\u0131nca bunun o kadar b\u00fcy\u00fck bir mesele olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettim ve haz\u0131rland\u0131m. Herhalde hayat\u0131mda en \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m d\u00f6nemdi. Sonra da bir \u015fekilde reji okumaya ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n<\/div>\n

\"Do\u011fu
Foto\u011fraf: Mehmet Hakyemez<\/figcaption><\/figure>\n
\n

Sence bir y\u00f6netmenin oyuncu y\u00f6netimi nas\u0131l olmal\u0131? Senin kendine has y\u00f6ntemlerin, tekniklerin var m\u0131?<\/strong><\/p>\n

Okulda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Stanislavski metoduyla e\u011fitiliyorsunuz. Bizim reji b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki e\u011fitim biraz ilkokul gibi: Seni bir hocaya veriyorlar ve be\u015f sene ayn\u0131 hocadan e\u011fitim al\u0131yorsun. Bunun kolayl\u0131\u011f\u0131 da var, \u00e7\u00fcnk\u00fc herkes ayn\u0131 sistemden ge\u00e7ti\u011fi i\u00e7in ortak bir dil olu\u015fuyor.<\/p>\n

Okuldan sonra Kadir Has\u2019ta y\u00fcksek lisans yapt\u0131m. O d\u00f6nemde orada oyunculuk \u00fczerine ciddi \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131yordu ve de\u011fi\u015fik tekniklerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Sonunda \u00f6\u011frendi\u011fim her \u015fey, s\u00fcrekli pratik ettik\u00e7e bir harmana d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bazen Lecoq egzersizlerini, yani fiziksel tiyatroyu kullan\u0131yorum. Daha ger\u00e7ek\u00e7i karakter yaratmak istedi\u011fimde Mike Alfreds\u2019in y\u00f6ntemlerine ba\u015fvuruyorum. Bu, oyunun t\u00fcr\u00fcne de ba\u011fl\u0131. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda oyuncularla a\u00e7\u0131k ili\u015fki kurmay\u0131 tercih ederim. Kariyerli bir oyuncuyla yeni ba\u015flam\u0131\u015f biri aras\u0131nda da fark g\u00f6zetmemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131m.<\/p>\n

Oyunu en ba\u015ftan kafanda kuruyor musun, yoksa s\u00fcre\u00e7 daha canl\u0131 ve interaktif mi ilerliyor?<\/strong><\/p>\n

Bu, prod\u00fcksiyonun nerede yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na \u00e7ok ba\u011fl\u0131. Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir tiyatroda k\u00fc\u00e7\u00fck bir ekiple \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken \u00e7ok daha serbest oluyorsun. Yeni fikirler \u00e7\u0131k\u0131yor, yolda geli\u015fiyor. Devlet tiyatrosu gibi k\u0131s\u0131tl\u0131 zaman\u0131n oldu\u011fu yerlerde ise \u00f6n haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok yapman gerekiyor. Orada da bir analiz metodum var.<\/p>\n

Metodundan biraz bahsetmek ister misin?<\/strong><\/p>\n

Projelerimde kulland\u0131\u011f\u0131m, zamanla kendi geli\u015ftirdi\u011fim bir metodum var. Oyunu b\u00f6l\u00fcmlere ay\u0131r\u0131yorum. Oyunlar\u0131n kendi b\u00f6l\u00fcmleri de olur ama ben onlar\u0131 mikro \u00f6l\u00e7ekte, anlam \u00fczerinden ay\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. \u0130lk bakt\u0131\u011f\u0131m \u015fey \u015fu: Bu oyunda ger\u00e7ekten ne oluyor, yazar ne yazm\u0131\u015f? Bunu \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Sonra \u201cBen bunu nas\u0131l yapaca\u011f\u0131m, nas\u0131l farkl\u0131la\u015ft\u0131rabilirim?\u201d a\u015famas\u0131na ge\u00e7iyorum. Oyun hangi co\u011frafyada ge\u00e7iyor, dekoru ne, nas\u0131l bir m\u00fczik, nas\u0131l bir oyunculuk stili gerekiyor diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Bunlar\u0131 tek ba\u015f\u0131ma, geni\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fmayla yap\u0131yorum. Sonra oyuncu se\u00e7imine ge\u00e7iyorum ve ilk notlar\u0131mla provaya giriyorum. Provalarda oyunculardan gelen malzemeye de a\u00e7\u0131k kalmak istiyorum. Kendi fikrime sad\u0131k kal\u0131yorum ama yarat\u0131c\u0131 bir \u015fey geliyorsa onu i\u015fe dahil ediyorum.<\/p>\n

Oyuncular\u0131 oyunun d\u00fcnyas\u0131na sokmak i\u00e7in ba\u015fka hangi y\u00f6ntemlerin var?<\/strong><\/p>\n

Oyuncular\u0131mdan karakterleriyle ya da evrenle ilgili g\u00f6rsel \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmalar\u0131n\u0131 istiyorum. Prova alan\u0131na g\u00f6rseller as\u0131yorum. Amac\u0131m, herkesi provalarda oyunun evreninin i\u00e7inde ya\u015fatmak, yani biraz o d\u00fcnyan\u0131n i\u00e7ine hapsetmek. Bunu ba\u015farabildi\u011fim ekipler oluyor, ba\u015faramad\u0131klar\u0131m da.<\/p>\n

Bir de hot seating egzersizini yapt\u0131r\u0131yorum. \u00c7ok iyi bir analiz y\u00f6ntemi, \u00e7\u00fcnk\u00fc oyuncularla istedi\u011fini almak i\u00e7in onlarla ayn\u0131 d\u00fczlemde bulu\u015fman gerekiyor. Oyuncuya d\u00f6rt farkl\u0131 liste haz\u0131rlat\u0131yorsun. Bunlar \u00e7ok basit \u015feyler olabiliyor, mesela karakterin sa\u00e7\u0131 sar\u0131d\u0131r gibi. Ama oyun d\u00fcnyas\u0131n\u0131 iyi anlamalar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Sonra oyuncular karakter olarak kar\u015f\u0131na oturuyor, oyundan ve kendi \u00f6yk\u00fclerinden bahsediyorlar, sen de sorgu yap\u0131yorsun. \u015eu an \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m oyunda temelde bir aile var, o y\u00fczden \u201cAilede en \u00e7ok kimi seviyorsun?\u201d gibi sorular soruyorum.<\/p>\n

Bu teknik her oyunda i\u015fe yaramaz. Stanislavski\u2019den gelen bu teknikler genelde \u00c7ehov, \u0130bsen gibi ger\u00e7ek\u00e7i metinler \u00fczerine kurulmu\u015f. Brecht\u2019te ya da ger\u00e7ek\u00e7i olmayan karakterlerde i\u015fe yaramaz. Bu y\u00fczden hangi oyunda hangi teknikle \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 bilmek \u00f6nemli.<\/p>\n<\/div>\n

\"Tav\u015fan
Kerem Kantarc\u0131, Tav\u015fan Tav\u015fano\u011flu oyunu, 2026.<\/figcaption><\/figure>\n
\n

Ay\u015fenil \u015eaml\u0131o\u011flu ile konu\u015ftu\u011fumda, mimarl\u0131k ge\u00e7mi\u015fi oldu\u011fu i\u00e7in sahneyi bir mimari yap\u0131ya benzetiyordu. Bir temel oturtuyor, koydu\u011fu her \u015fey oyuncularla birlikte kurulan \u00e7ok boyutlu bir yap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu tarzda bir analoji yapm\u0131\u015ft\u0131. Senin i\u00e7in sahne nas\u0131l bir yer?<\/strong><\/p>\n

G\u00fczel bir benzetmeymi\u015f bu arada. Ama oyunun d\u00fcnyas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli ve her oyuna ayn\u0131 yakla\u015f\u0131m uygulanamaz. Baz\u0131 oyunlarda kabus atmosferi kurmak istiyorum. Her zaman hayali, fantastik bir yan olsun istiyorum. \u00c7ok somut ger\u00e7ekler olsa bile onlar\u0131 k\u0131rabilece\u011fim alanlar b\u0131rakmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.<\/p>\n

Sineman\u0131n ke\u015ffiyle birlikte tiyatronun \u00f6zg\u00fcrle\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Sinema \u00e7ok otomatik bir \u015fey, kameray\u0131 koydu\u011funda ger\u00e7ekli\u011fi oldu\u011fu gibi alabiliyorsun. Tiyatroda ne kadar ger\u00e7ek\u00e7i olmak istersen iste, ba\u015fka bir stilde yapman gerekiyor. Ben tiyatronun o hayali k\u0131sm\u0131n\u0131 seviyorum. R\u00fcya gibi bir atmosfer ya da kendi ger\u00e7ekli\u011fini kuran bir oyun d\u00fcnyas\u0131 yaratmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Yine de bu oyuna \u00e7ok ba\u011fl\u0131. Baz\u0131 oyunlar benim hayal d\u00fcnyam\u0131 ta\u015f\u0131m\u0131yor. Bunu zamanla, tecr\u00fcbeyle g\u00f6rmeye ba\u015fl\u0131yorsun, \u201cBu oyunun yolu bu de\u011fil\u201d diyorsun.<\/p>\n

Sanat\u0131n\u0131 besleyen farkl\u0131 disiplinler var m\u0131? Varsa neler, biraz bahsedebilir misin?<\/strong><\/p>\n

\u00c7ok okuyan bir insan\u0131m. \u00d6zellikle roman okumay\u0131 \u00e7ok severim, tarihe de ilgim var. M\u00fczik benim tiyatromda \u00e7ok yer tutuyor. Performans ve dans i\u015flerini izlemekten keyif al\u0131yorum, iki i\u015fte yard\u0131mc\u0131 olarak da yer ald\u0131m. Sergi gezmeye vakit ay\u0131r\u0131yorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc g\u00f6rsel sanatlar \u00e7ok zenginle\u015ftirici bence.<\/p>\n

Futbolu da \u00e7ok severim. Bir hocam y\u00f6netmenlikle teknik direkt\u00f6rl\u00fck aras\u0131nda hep analoji kurard\u0131, bence hakl\u0131yd\u0131. \u0130nsanlarla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsun, bir taktik ya da sim\u00fclasyon haz\u0131rl\u0131yorsun. Onlar\u0131 fikrine ve yapt\u0131klar\u0131na inand\u0131rman gerekiyor, bu da g\u00fcvenden ge\u00e7iyor. Farkl\u0131 g\u00f6revleri, farkl\u0131 karakterleri olan insanlar\u0131 bir tak\u0131m h\u00e2line getirmek zorundas\u0131n. Sonunda sen de bir sim\u00fclasyon yarat\u0131yorsun ve onu seyircinin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131nda ne olaca\u011f\u0131n\u0131 hesaplamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsun.<\/p>\n

Bu i\u015fte her \u015feyin bir faydas\u0131 var. Bir yaz gidip d\u00fcnyay\u0131 gezmenin bile sana kataca\u011f\u0131 bir s\u00fcr\u00fc \u015fey var. Okuldayken bir arkada\u015f\u0131m\u0131z vard\u0131, kolan\u0131n metal kapa\u011f\u0131n\u0131 a\u011fz\u0131na koyup \u00f6tt\u00fcrerek t\u0131ra\u015f sahnesi yapabiliyordu. Yarat\u0131c\u0131 bir imgeyi kuruyorsun ama onu yapabilen bir oyuncun yoksa o sahneyi yapamazs\u0131n. Ne kadar \u00e7ok \u015feyle ilgilenirsen o kadar geli\u015fiyorsun. Sadece tiyatronun i\u00e7inde kapal\u0131 kalmak k\u00f6t\u00fc bir \u015fey, hayatla ba\u011f\u0131n canl\u0131 kalmal\u0131.<\/p>\n

Seyirci demi\u015fken, a\u00e7\u0131l\u0131\u015f gecesi senin i\u00e7in nas\u0131l ge\u00e7iyor?<\/strong><\/p>\n

Galiba en \u00e7ok onu seviyorum, yalan s\u00f6yleyemeyece\u011fim. Tiyatronun en heyecan verici an\u0131 bence o. Uzun s\u00fcre oynanan oyunlarda ba\u015fka bir keyif var. Oyun d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor, de\u011fi\u015fiyor. Baz\u0131 oyunlar hi\u00e7 de\u011fi\u015fmeden y\u0131llarca ayn\u0131 \u015fekilde oynan\u0131yor, o da garip bir \u015fey. Ama ilk heyecan, oyunculardaki \u201cNe olacak?\u201d hissi, ku\u015fun u\u00e7mas\u0131 gibi bir \u015fey. Bir \u015fey yap\u0131yorsun ve o, seyirciyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor. Baz\u0131 y\u00f6netmenler yapt\u0131klar\u0131 oyunu izleyemez bile. Ben izliyorum. Sonra i\u015f senden kopup gidiyor.<\/p>\n

Bir i\u015f sende nas\u0131l ba\u015fl\u0131yor?<\/strong><\/p>\n

Bir k\u00e2\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131yla. Genelde odamda tek ba\u015f\u0131ma, \u201cBu oyuna nas\u0131l bir m\u00fczik uyar, nas\u0131l bir tarz olmal\u0131?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnerek ba\u015fl\u0131yorum. Bazen yolda y\u00fcr\u00fcrken ya da metrob\u00fcste s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fken akl\u0131ma bir fikir geliyor, sonra o fikir kar\u015f\u0131ma \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00c7ok zengin bir s\u00fcre\u00e7.<\/p>\n

Okuldayken de mek\u00e2n\u0131, co\u011frafyay\u0131, dekoru hayal etmeyi severdim. Bir sahneyi okurken zihnimde oyuncular\u0131 hareket ettiriyorum. Provaya girmeden mizansenler kafamda olu\u015fuyor. Prova s\u00fcrecinde elbette de\u011fi\u015fiyor ama temelde bir fikir var. \u201cBunlar nerede, ne yap\u0131yorlar?\u201d sorusuna \u00e7ok ihtiyac\u0131m var ve fikrimi buna g\u00f6re tasar\u0131mc\u0131ya aktar\u0131yorum.<\/p>\n

Ba\u011f\u0131ms\u0131z y\u00f6netmenim, bir\u00e7ok ekiple \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Sanat y\u00f6netmenlerine ya da kurumun y\u00f6netici ekibine fikrimi sunuyorum. Bana 6\u20138 hafta gibi bir s\u00fcre veriyorlar, o y\u00fczden sonunda nas\u0131l bir \u015fey elde edilece\u011fini, maliyetini, bi\u00e7imini, tiyatronun \u00e7izgisine uyup uymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek istiyorlar. Eskiden hayalini anlat\u0131yordun, dekorat\u00f6rle bulu\u015funcaya kadar onu somutla\u015ft\u0131rmak zordu. \u015eimdi bu s\u00fcrece yapay zek\u00e2 da giriyor.<\/p>\n

Yapay zek\u00e2y\u0131 s\u00fcre\u00e7lerinde nas\u0131l kullan\u0131yorsun?<\/strong><\/p>\n

G\u00f6rsel tarafta kullan\u0131yorum. Dekorat\u00f6rle payla\u015f\u0131yorum: \u201cBen \u015funu yapt\u0131m, sen de kendi \u00e7al\u0131\u015fman\u0131 yap, bakal\u0131m senden ne gelecek\u201d diyorum. Tabii bir yandan s\u00f6zl\u00fc de konu\u015fuyoruz. Mesela Zengin Mutfa\u011f\u0131 bir mutfakta ge\u00e7iyor. \u201cBir mutfak laz\u0131m\u201d demek yetmiyor. As\u0131l soru: \u201cNas\u0131l bir mutfak?\u201d Oyunun yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin, mesela 70\u2019lerin mutfa\u011f\u0131 m\u0131, yoksa stilize ba\u015fka bir \u015fey mi? Orada senin yorumun \u00f6nemli.<\/p>\n

Yazarken de kullan\u0131yor musun?<\/strong><\/p>\n

Yazma s\u00fcrecine sokmak istemiyorum. Merak\u0131mdan bir sahne yazd\u0131rd\u0131m ama \u00e7ok ilkel kald\u0131. \u00d6zg\u00fcn bir dil gerekiyor. Sanatla u\u011fra\u015fan biri olarak yapay zek\u00e2ya yazd\u0131rmak bana mant\u0131kl\u0131 gelmiyor, biraz \u00fc\u00e7k\u00e2\u011f\u0131t gibi geliyor. Kitlesel \u00fcretimde, mesela g\u00fcnl\u00fck bir dizi yazan biri kullanabilir, anlar\u0131m. Ama de\u011fer verdi\u011fin bir tiyatro metni ya da film senaryosunda \u00f6zg\u00fcn \u00fcretimi korumak laz\u0131m. Ama\u00e7 yapay zek\u00e2yla oyun yapmak olmamal\u0131, yapay zek\u00e2 sana hizmet etmeli. D\u00fcnya zaten tekd\u00fczeli\u011fe do\u011fru gidiyor. Sanat, yarat\u0131c\u0131 kalan az say\u0131daki alandan biri. Anahtar\u0131 verirsen o da tekd\u00fczele\u015fir.<\/p>\n

\u00d6te yandan bu teknolojiye bu kadar tepki g\u00f6sterildi\u011fini ilk kez g\u00f6r\u00fcyorum. Ben kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kman\u0131n anlams\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Kamera icat edildi\u011finde de tiyatrocular \u201cBu mesle\u011fi ortadan kald\u0131racak\u201d diyemezdi. Teknoloji var ve kullan\u0131lacak. Yine de kendi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korumak zorundas\u0131n. Ben tasar\u0131mc\u0131 olsam ilk a\u015famada kullanmazd\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7izim yetene\u011fini kendin geli\u015ftirmi\u015fsin. Benim as\u0131l i\u015fim ise b\u00fct\u00fcn\u00fc yaratmak, b\u00fct\u00fcn par\u00e7alar\u0131 bir araya getirmek. \u015eu an bunu yapay zek\u00e2 yapamaz, ileride belki. Yapay zek\u00e2 bireysel \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 art\u0131rabilir. Ama mesela yar\u0131s\u0131 yapay zek\u00e2yla yap\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fark\u0131 hit olabilir. Oyuncu arkada\u015flar\u0131m \u015fark\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131yor ve \u201cBu senin sesin de\u011fil\u201d diyorum. \u201cBir g\u00fcn konser versen ne olacak?\u201d diyesim de geliyor.<\/p>\n<\/div>\n

\"Do\u011fu<\/figure>\n
\n

Tiyatro y\u00f6netmenli\u011fiyle film ya da dizi y\u00f6netmenli\u011fi aras\u0131nda ne gibi farklar var?<\/strong><\/p>\n

Temelde b\u00fcy\u00fck bir fark yok, i\u015fin motivasyonu ayn\u0131. Ama okulda \u015f\u00f6yle yeti\u015ftirildik: \u201cTiyatro oyuncu sanat\u0131d\u0131r.\u201d \u0130lk ba\u015fta buna itiraz etmi\u015ftim, y\u00f6netmen okuluna gelmi\u015f biri olarak can\u0131m s\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Sonra hocalar\u0131n ne demek istedi\u011fini anlad\u0131m. Tiyatronun ana unsuru oyuncudur.<\/p>\n

Sanat sinemas\u0131 ger\u00e7ekten y\u00f6netmenin sanat\u0131. Oyuncu olmayan insanlarla, hatta hayvanlarla film \u00e7ekebilirsin, hepsi yap\u0131ld\u0131. Sinema y\u00f6netmeni bir yandan daha zor bir i\u015fe giri\u015fiyor ama oyunculuk y\u00f6netimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha avantajl\u0131. Ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 al\u0131p i\u015fi bitirebiliyorsun. Oyuncunun s\u00fcrekli ayn\u0131 performans\u0131 vermesi gerekmiyor. Tiyatroda ise oyuncuyu ger\u00e7ekten haz\u0131rlaman laz\u0131m.<\/p>\n

Yine de yeni ku\u015fak sinema y\u00f6netmenlerinin oyunculu\u011fu art\u0131k mesele etti\u011fini g\u00f6r\u00fcyorum. Bir \u00f6nceki ku\u015fak, rol\u00fc zaten g\u00fcndelik hayat\u0131nda yapabilen insan\u0131 oraya koyman\u0131n derdindeydi. Onlar daha \u00e7ok a\u00e7\u0131ya, kameraya, \u0131\u015f\u0131\u011fa, atmosfere, senaryoya bak\u0131yordu. Oyunculuk biraz d\u0131\u015far\u0131da kal\u0131rd\u0131. Bence bu k\u0131r\u0131ld\u0131. Baz\u0131 y\u00f6netmenler filmlerinde oyuncu ko\u00e7u kullan\u0131yor.<\/p>\n

Ba\u015fka farklar da var. Sinema \u00e7ok daha zor, pahal\u0131 ve y\u0131llara yay\u0131lan bir \u00fcretim. Tiyatro daha h\u0131zl\u0131 yap\u0131labiliyor. Son y\u0131llarda tiyatro seyirciyle daha \u00e7ok bulu\u015fuyor. Sanat sinemas\u0131n\u0131n ne kadar seyirciye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan ise endi\u015feliyim. Sadece festivallere \u00fcretilince o filmler bo\u015fta kalabiliyor. Bat\u0131\u2019daki festivallerin bekledi\u011fi hik\u00e2yeleri \u00e7ekince oralarda yar\u0131\u015f\u0131p \u00f6d\u00fcl alabiliyorsun ama s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir sistem olmuyor. Sineman\u0131n genel olarak seyirciden koptu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bunda y\u00f6netmenin mi, yap\u0131mc\u0131n\u0131n m\u0131, sekt\u00f6r\u00fcn m\u00fc su\u00e7u var, bilmiyorum.<\/p>\n

Ben bir k\u0131sa film \u00e7ektim, sonra uzun metrajda ve dizide senarist olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Kameral\u0131 taraf bende daha \u00e7ok senaristli\u011fe evrildi ama o da ana mesle\u011fim de\u011fil. \u00dc\u00e7 be\u015f y\u0131lda bir akl\u0131ma tak\u0131lan bir hik\u00e2yeyi yaz\u0131yorum.<\/p>\n

Yazarken nas\u0131l bir s\u00fcre\u00e7 izliyorsun?<\/strong><\/p>\n

\u00d6nce bir hik\u00e2ye yaz\u0131yorum, bir karakter \u00fczerinden. Onun etraf\u0131nda bir s\u00fcr\u00fc karakter olu\u015fuyor, sonra biyografiler yazmaya ba\u015fl\u0131yorum. Bunu portre gibi, bir insan hik\u00e2yesi gibi yazmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Kafamda kurdu\u011fum sahneleri, anlar\u0131, hisleri i\u00e7ine do\u011fru itiyorum. Bazen ger\u00e7ek hayattan, ger\u00e7ek insanlardan, bazen kendi hayat\u0131mdan besleniyorum. Da\u011f\u0131n\u0131k ba\u015fl\u0131yor, sonra bir yere geliyor, sonra senaryoya yava\u015f yava\u015f gidiyorum. Senaryo yazarken \u00f6yk\u00fc zaten ba\u015fka bir yere evrilebiliyor.<\/p>\n

Hem tiyatroda hem yazarl\u0131kta bir evren yaratman\u0131n pe\u015findeyim. Fantastik de olabilir, a\u015f\u0131r\u0131 ger\u00e7ek\u00e7i de, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, ge\u00e7mi\u015fte ya da gelecekte ge\u00e7ebilir. \u00d6nemli olan \u00f6zg\u00fcn bir evreni olmas\u0131. Yazd\u0131\u011f\u0131n \u015feyin do\u011fru y\u00f6netmenle bulu\u015fmas\u0131 da \u00e7ok \u00f6nemli. Metnin niyetini anlayacak biri olmal\u0131. Yap\u0131m s\u00fcreci ba\u015flay\u0131nca geri bildirim geliyor, baz\u0131 hayaller \u00e7ok pahal\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor, baz\u0131 \u015feyler eksiliyor, hik\u00e2ye bamba\u015fka yollara gidebiliyor. Yorucu ama \u00e7ok canl\u0131 bir s\u00fcre\u00e7. Hayal etti\u011fin \u015feyin bir s\u00fcr\u00fc insana ula\u015fmas\u0131 ve sonunda bamba\u015fka seyircilerle bulu\u015fmas\u0131 \u00e7ok ayr\u0131 bir zevk.<\/p>\n

Tiyatroda metin, kamerayla anlatabilece\u011fin \u015feyi anlatmak zorunda oldu\u011fu i\u00e7in daha m\u0131 \u00f6nemli h\u00e2le geliyor?<\/strong><\/p>\n

Metin \u00f6nemli ama her \u015fey de\u011fil. Ben metin tiyatrosunu seviyorum, izledi\u011fim \u015feyi anlamak istiyorum. Metinden \u00e7ok kopuk, soyut i\u015fleri izlemekten keyif al\u0131yorum ama onlar\u0131n da dramaturjik olarak bir fikre ba\u011flanmas\u0131 gerekiyor, yoksa sadece maharet izliyor gibi oluyorsun. Sinemada da metin \u00e7ok \u00f6nemli.<\/p>\n

Metni okurken dikkat etti\u011fim \u015fey, karakterlerin farkl\u0131 seslerden konu\u015fup konu\u015fmad\u0131\u011f\u0131. Macbeth\u2019te Duncan ve Macbeth ayn\u0131 yerden konu\u015fmaz, ayn\u0131 zihin yap\u0131s\u0131na sahip de\u011filler. Bir oyuncuyla \u00f6nce karakterin sesini bulmak kritik. Dramaturjide \u00e7ok konu\u015ftu\u011fumuz bir \u015feydi. Hepsi tek bir dilden konu\u015fuyorsa iyi yazarl\u0131k olmuyor. Elbette oyuncu onu istedi\u011fi gibi farkl\u0131la\u015ft\u0131rabilir, metin takla at\u0131p ba\u015fka bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Ama \u00c7ehov ya da \u0130bsen\u2019e bak, kalabal\u0131k kadrolarda her karakterin kendi sesi var. Onlar deha tabii ama iyi metin sana sa\u011flam bir zemin sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n

Son sorular\u0131m. Seni en \u00e7ok etkileyen oyunlar hangileri?<\/strong><\/p>\n

Son zamanlarda de\u011fil, birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce izlediklerim. Theater Bremen\u2019de \u00dc\u00e7 Kuru\u015fluk Opera\u2019y\u0131 izlemi\u015ftim. \u00c7ok sevdi\u011fim bir yazar ve metin. Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dilde, Almanca izlemek, orkestrasyon ve \u00e7ok iyi oyunculuklar beni \u00e7ok etkiledi. Ayn\u0131 d\u00f6nemde Hamburg\u2019daki Thalia Tiyatrosu\u2019nda Liliom\u2019u izledim. Robotlar oynuyordu, dekor de\u011fi\u015fimlerini falan onlar yap\u0131yordu, daha yapay zek\u00e2 bile yoktu. Dark dizisinin oyuncular\u0131 da vard\u0131. Thalia, T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7ok bilinmez ama \u00e7ok \u00f6nemli bir Alman tiyatrosu. Duygusal katman\u0131, teknolojiyi kullan\u0131\u015flar\u0131, oyuncular\u0131n seviyesi, b\u00fcy\u00fck prod\u00fcksiyon beni \u00e7ok etkiledi, iki kere gittim.<\/p>\n

Bir de Macbeth\u2019le Copenhagen Stage Festival\u2019e kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131k. Orada izledi\u011fim birka\u00e7 i\u015ften \u00e7ok etkilendim. Lost Souls of Copenhagen m\u00fckemmel bir oyundu. Y\u00f6netmenin ad\u0131n\u0131 hat\u0131rlayam\u0131yorum. Bi\u00e7im olarak da y\u00f6netmenlik olarak da \u00e7ok yarat\u0131c\u0131yd\u0131. Bizde reji sanat\u0131 \u00e7ok \u00f6nemsenmiyor gibi geliyor bana, daha \u00e7ok oyunculuk temelli bir tiyatro alg\u0131m\u0131z var.<\/p>\n

Dijital platformlar da ilgin\u00e7 bir konu. Bizim Netflix\u2019te yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015f ilk haftalarda be\u015f milyon izlendi. Bizim gibi insanlar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir rakam ama b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce \u00e7ok da de\u011fil.<\/p>\n

En sevdi\u011fin yazarlar ve y\u00f6netmenler kimler?<\/strong><\/p>\n

\u0130ngilizce metinlerden Anna Jordan\u2019\u0131 ve David Eldridge\u2019\u0131 severim. Shakespeare\u2019den vazge\u00e7emiyorum, kafam hep oraya kay\u0131yor. Brecht\u2019i ve Heiner M\u00fcller\u2019i \u00e7ok severim. \u0130kisi ayr\u0131 d\u00f6nemlerde ama ayn\u0131 gelenekten geliyor, o gelene\u011fin d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ho\u015fuma gidiyor. \u00c7a\u011fda\u015f Alman metinlerini de denk geldik\u00e7e okuyorum.<\/p>\n

Yerli yazarlardan Ay\u015fe Bayramo\u011flu\u2019nun metinlerini \u00e7ok be\u011feniyorum, \u00e7ok orijinal geliyor bana. Yapamad\u0131\u011f\u0131m bir oyunu var, metni \u00e7ok g\u00fczel. Murat Mahmut Yaz\u0131c\u0131o\u011flu\u2019nun oyunlar\u0131n\u0131 severim, \u00f6zellikle metin baz\u0131nda Sen \u0130stanbul\u2019dan Daha G\u00fczelsin\u2019i. Kad\u0131n Ana\u00e7lar \u015eark\u0131lar ho\u015f bir oyundu. Asl\u0131 Ekici\u2019nin metinlerini okudum ama sahnede izleyemedim, merak ediyorum. Firuze Engin\u2019in kalemi \u00e7ok tiyatroya yak\u0131\u015f\u0131yor. Cambaz\u0131n Cenazesi oyununu y\u00f6netme \u015fans\u0131m da oldu. Yeni bir \u015fey yazsa da izlesek dedi\u011fim yazarlar bunlar.<\/p>\n

Ankara\u2019n\u0131n tiyatro k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc nas\u0131l buluyorsun?<\/strong><\/p>\n

Burada \u00e7ok potansiyel var, uzaktan yeni olu\u015fumlar\u0131 g\u00f6zlemliyorum. Ankara Sanat\u2019ta bir sene \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Bilkent\u2019te hocal\u0131k da yap\u0131yorum, o y\u00fczden \u00f6zellikle Bilkent\u2019in oyunlar\u0131na gidiyorum. Okul oyunlar\u0131n\u0131, mezuniyet ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131f oyunlar\u0131n\u0131 izlemeyi seviyorum. ODT\u00dc \u015eenli\u011fini takip ediyorum. Gen\u00e7 oyuncular\u0131 g\u00f6rmek ho\u015fuma gidiyor. O ilk heyecan, \u201cpr\u00f6miyer \u00e7arp\u0131 bin\u201d gibi bir \u015fey. \u0130nsanlar \u00e7ok hevesli oluyor, o taze enerjiyi \u00e7ok seviyorum. Devlet tiyatrosunda ilgimi \u00e7eken bir y\u00f6netmen ya da oyuncu varsa onlar\u0131 da izliyorum, \u0130stanbul\u2019a gelirlerse de takip ediyorum. Camian\u0131n i\u00e7inde olunca stilini be\u011fendi\u011fin, ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak etti\u011fin insanlar oluyor. Gen\u00e7 Sahne ve K\u00fclt\u00fcr i\u015flerini de izlemek istiyorum ama hen\u00fcz f\u0131rsat\u0131m olmad\u0131.<\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tiyatro y\u00f6netmeni ve senarist Do\u011fu Ya\u015far Akal ile tiyatroya ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131, oyuncu y\u00f6netimi y\u00f6ntemlerini ve bir oyunun d\u00fcnyas\u0131n\u0131 prova salonunda nas\u0131l kurdu\u011funu; sevdi\u011fi yazarlar\u0131, tiyatro ile sinema aras\u0131ndaki farklar\u0131 ve yapay zek\u00e2n\u0131n sanattaki yerini konu\u015ftuk.<\/p>","protected":false},"author":283014123,"featured_media":2149,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1382,1412],"tags":[],"class_list":["post-2168","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-roportaj","category-tiyatro"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2168","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/283014123"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2168"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2168\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2173,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2168\/revisions\/2173"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2149"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2168"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2168"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2168"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}