{"id":2132,"date":"2026-10-05T10:58:26","date_gmt":"2026-10-05T07:58:26","guid":{"rendered":"https:\/\/unite-mag.com\/aica-turkiyenin-seffaflik-sinavi-hesabi-verilmeyen-tarife-meslek-standardi-olamaz\/"},"modified":"2026-10-05T10:58:36","modified_gmt":"2026-10-05T07:58:36","slug":"aica-turkiyenin-seffaflik-sinavi-hesabi-verilmeyen-tarife-meslek-standardi-olamaz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/aica-turkiyenin-seffaflik-sinavi-hesabi-verilmeyen-tarife-meslek-standardi-olamaz\/","title":{"rendered":"AICA T\u00fcrkiye\u2019nin \u015eeffafl\u0131k S\u0131nav\u0131: Hesab\u0131 Verilmeyen Tarife, Meslek Standard\u0131 Olamaz"},"content":{"rendered":"
\n

Yaz\u0131: Can \u00d6zmen<\/p>\n

Eme\u011fe de\u011fer bi\u00e7ti\u011fini s\u00f6yleyen bir meslek \u00f6rg\u00fct\u00fc, \u00f6nce kendi rakamlar\u0131n\u0131n hesab\u0131n\u0131 vermek zorunda. AICA T\u00fcrkiye\u2019nin tarifesinde eksik olan da tam olarak bu: y\u00fcksek sesli bir \u00fccret talebi var, fakat talebin arkas\u0131nda a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir hesap yok.<\/strong><\/p>\n

Bir tarife, hesab\u0131 verilmedi\u011fi anda meslek standard\u0131 de\u011fil; otorite pozudur.<\/p>\n

Sanat eme\u011finin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6denmesi gerekti\u011fini h\u00e2l\u00e2 tart\u0131\u015f\u0131yormu\u015f gibi yapmak zaman kayb\u0131. Sanat yazar\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 metnin, k\u00fcrat\u00f6r yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n, ara\u015ft\u0131rmac\u0131 harcad\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131n, konu\u015fmac\u0131 aktard\u0131\u011f\u0131 bilginin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 almal\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de k\u00fclt\u00fcr-sanat alan\u0131n\u0131n y\u0131llard\u0131r \u00fccretsiz ya da d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli eme\u011fi neredeyse ahlaki bir fedak\u00e2rl\u0131k gibi pazarlad\u0131\u011f\u0131 da ortada. Tam da bu y\u00fczden bir meslek \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn i\u015fi yaln\u0131zca rakam ilan etmek de\u011fil; o rakamlar\u0131 a\u00e7\u0131k, denetlenebilir ve savunulabilir bi\u00e7imde gerek\u00e7elendirmektir.<\/p>\n

AICA T\u00fcrkiye\u2019nin 2026 y\u0131l\u0131n\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131 i\u00e7in yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 tavsiye edilen asgari \u00fccret tarifesinde 500 kelimeye kadar bir yaz\u0131 i\u00e7in 7.500 TL, 2.500 kelimeye kadar katalog metni i\u00e7in 45.000 TL, sanat\u00e7\u0131 monografisi ve editoryal \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131 250.000 TL \u00f6neriliyor. K\u00fcratoryal hizmetlerde ise kurum t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re bir ayr\u0131m yap\u0131lm\u0131\u015f durumda: inisiyatif ve ba\u011f\u0131ms\u0131z mek\u00e2nlar i\u00e7in 100.000 TL, galeriler i\u00e7in 300.000 TL, orta \u00f6l\u00e7ekli kurumlar i\u00e7in 450.000 TL, bienal, m\u00fcze ve festival \u00f6l\u00e7e\u011finde ise 750.000 TL. Ayl\u0131k proje y\u00f6netimi ve ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131 130.000 TL; konu\u015fma, g\u00fcnl\u00fck j\u00fcri \u00fcyeli\u011fi, iki saate kadar at\u00f6lye, sergi turu ve moderasyon i\u00e7in 30.000 TL tavsiye ediliyor. AICA ayr\u0131ca bunlar\u0131n vergi ve di\u011fer ticari y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler hari\u00e7 net taban hizmet bedelleri oldu\u011funu belirtiyor.[1]<\/p>\n

G\u00fcncel tarifede, k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen kolektif ve inisiyatiflerle y\u00fcr\u00fct\u00fclecek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00fccretinin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 de\u011ferlendirmeye tabi oldu\u011fu da aktar\u0131l\u0131yor; ancak bu esneklik, de\u011ferlendirmenin hangi ekonomik \u00f6l\u00e7\u00fctlerle yap\u0131laca\u011f\u0131 sorusunu ortadan kald\u0131rm\u0131yor.[2]<\/p>\n

\"Meryem
Meryem \u00d6zbahar, Yatay Ama Dikey Bir Ele\u015ftiri, 2025, dijital yerle\u015ftirme, boyutlar de\u011fi\u015fken.<\/figcaption><\/figure>\n

Buraya kadar tablo a\u00e7\u0131k. AICA farkl\u0131 kurum tiplerini birbirinden ay\u0131r\u0131yor ve tek bir k\u00fcratoryal \u00fccret \u00f6nermiyor. Bu \u00f6nemli ama as\u0131l soru ba\u015fka:<\/p>\n

Bu kategoriler neye g\u00f6re ekonomik kategori say\u0131l\u0131yor?<\/p>\n

\u201cBa\u011f\u0131ms\u0131z mek\u00e2n\u201d, \u201cgaleri\u201d, \u201corta \u00f6l\u00e7ekli kurum\u201d ve \u201cm\u00fcze\u201d birer kurum t\u00fcr\u00fc ve tan\u0131m\u0131. Fakat kurum t\u00fcr\u00fc ile ekonomik \u00f6l\u00e7ek ayn\u0131 \u015fey de\u011fil. \u0130ki ki\u015finin i\u015fletti\u011fi, y\u0131lda birka\u00e7 sergi yapan k\u00fc\u00e7\u00fck bir ticari galeri ile onlarca \u00e7al\u0131\u015fan\u0131, g\u00fc\u00e7l\u00fc koleksiyoner ili\u015fkileri ve ciddi sat\u0131\u015f hacmi bulunan bir galeri ayn\u0131 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda yer al\u0131yor. Benzer \u015fekilde \u201cba\u011f\u0131ms\u0131z\u201d olarak tan\u0131mlanan bir yap\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc uluslararas\u0131 fonlara eri\u015febilirken, ba\u015fka bir ba\u011f\u0131ms\u0131z mek\u00e2n birka\u00e7 ki\u015finin ki\u015fisel gelirleriyle ayakta kal\u0131yor olabilir. O halde 100.000, 300.000, 450.000 ve 750.000 TL aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar hangi ekonomik \u00f6l\u00e7\u00fct \u00fczerinden kuruluyor? Y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7e mi? Ciro mu? Proje b\u00fct\u00e7esi mi? \u00c7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131 m\u0131? Sergi b\u00fct\u00e7esi mi? Kurumsal gelir mi?<\/p>\n

Bu \u00f6l\u00e7\u00fctlerin hi\u00e7biri tarifede a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131mlanm\u0131yor.<\/p>\n

\"Bet\u00fcl
Bet\u00fcl Aksu, 2450 TL, 2022, Tuval \u00fczerine ya\u011fl\u0131boya, 60×90 cm.<\/figcaption><\/figure>\n

AICA T\u00fcrkiye Telif ve \u00dccretler Komisyonu kendi g\u00f6rev tan\u0131m\u0131nda fiyat politikalar\u0131n\u0131n enflasyon, genel ekonomik politikalar, di\u011fer AICA \u00fcyeleri ile d\u00fcnyadaki e\u011filim ve geli\u015fmeler dikkate al\u0131narak belirlenece\u011fini; gerekirse anket yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve kurumlarla i\u015f birli\u011fi geli\u015ftirilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.[3] Bu gayet makul bir y\u00f6ntem tarifi olmas\u0131na ra\u011fmen; yay\u0131mlanan tarifenin yan\u0131nda bu y\u00f6ntemin sonucunu g\u00f6rm\u00fcyoruz.<\/p>\n

Ka\u00e7 sanat yazar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc? Ka\u00e7 k\u00fcrat\u00f6r\u00fcn fiilen ald\u0131\u011f\u0131 \u00fccret incelendi? Ka\u00e7 galeriye, ba\u011f\u0131ms\u0131z mek\u00e2na, m\u00fczeye ya da yay\u0131nc\u0131ya b\u00fct\u00e7eleri soruldu? T\u00fcrkiye\u2019de son bir y\u0131l i\u00e7inde \u00f6denen k\u00fcratoryal \u00fccretlerin medyan\u0131 nedir? \u0130stanbul d\u0131\u015f\u0131ndaki kurumlarda durum nas\u0131l? Ba\u011f\u0131ms\u0131z yay\u0131nlar 500 kelimelik bir metne bug\u00fcn ger\u00e7ekte ne \u00f6d\u00fcyor? A\u00e7\u0131klanan tarifeyi sekt\u00f6r\u00fcn ne kadar\u0131 uygulayabiliyor?<\/p>\n

Bu veriler tarife ve komisyon sayfalar\u0131nda kamuya sunulmuyor. Dolay\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131m\u0131zda y\u00f6ntemi tarif edilmi\u015f, fakat hesab\u0131 g\u00f6sterilmemi\u015f bir fiyat listesi var. Bir meslek \u00f6rg\u00fct\u00fc \u201c\u00fcyelerimizin en az bu bedeller \u00fczerinden anla\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6neriyoruz\u201d dedi\u011fi anda yaln\u0131zca iyi niyetli bir temennide bulunmaz; mesleki alan\u0131 d\u00fczenlemeye, kimin profesyonel say\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve hangi bedelin me\u015fru kabul edilece\u011fini belirlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. AICA\u2019n\u0131n kendi ifadesiyle bunlar tavsiye edilen taban \u00fccretlerdir.[1] O h\u00e2lde bu taban\u0131n zemini de g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmak zorundad\u0131r. Ger\u00e7ekte i\u015flerin nas\u0131l ilerledi\u011fini ve mevcut durumu a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in veri toplamak elbette emek ister. Fakat bu emek g\u00f6sterilmeden ilan edilen tarife, mesleki standarttan \u00e7ok, hesab\u0131 sorulmam\u0131\u015f bir otorite beyan\u0131na benziyor. \u00dcstelik \u00fccretlendirme \u00f6nerisi yap\u0131lan i\u015fin kapsam\u0131 net bi\u00e7imde ortaya konmad\u0131\u011f\u0131nda, geriye \u00f6zensizlik ve \u201cdostlar al\u0131\u015fveri\u015fte g\u00f6rs\u00fcn\u201d ciddiyetsizli\u011fi kal\u0131yor.<\/p>\n

Rakam var. Y\u00f6ntem yok. Veri yok. Hesap yok.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin \u201cgaleri k\u00fcrat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc: 300.000 TL\u201d. Bu bedelin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 tam olarak nedir? Tek sanat\u00e7\u0131l\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bir sergi mi? On be\u015f sanat\u00e7\u0131l\u0131 bir grup sergisi mi? \u00dc\u00e7 haftal\u0131k \u00e7al\u0131\u015fma m\u0131, dokuz ayl\u0131k ara\u015ft\u0131rma m\u0131? Sanat\u00e7\u0131 se\u00e7imi d\u00e2hil mi? Metin yaz\u0131m\u0131 d\u00e2hil mi? Eser \u00fcretim takibi, yerle\u015fim, b\u00fct\u00e7e, lojistik, yay\u0131n, bas\u0131n ili\u015fkileri ve teknik koordinasyon d\u00e2hil mi?<\/p>\n

\"Burak
Burak Delier, Anla\u015fma Enstalasyon, 2013; Anla\u015fma (Diyagram), Inkjet bask\u0131, 90×123 cm; Anla\u015fma (Anla\u015fma), A4 Ka\u011f\u0131t, imzal\u0131; Anla\u015fma (Trader) HD Video, 60\u2032; Anla\u015fma(Sirkulasyon) excerpt, HD Videostill, 5′ 14”, loop.<\/figcaption><\/figure>\n

AICA tarifenin i\u015f tan\u0131m\u0131na ve \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcrecine g\u00f6re kurumla planlanabilece\u011fini belirtiyor. Fakat taban fiyat sabit tutuluyor. Tam da bu nedenle taban\u0131n nas\u0131l hesapland\u0131\u011f\u0131 daha \u00f6nemli h\u00e2le geliyor. Ayn\u0131 sorun bir ba\u015fka ba\u015fl\u0131kta ayl\u0131k 130.000 TL\u2019lik proje y\u00f6netimi i\u00e7in de ge\u00e7erli.[1]<\/p>\n

Ayda ka\u00e7 saat? Haftada ka\u00e7 g\u00fcn? Tam zamanl\u0131 m\u0131? Dan\u0131\u015fmanl\u0131k m\u0131? Operasyon sorumlulu\u011fu var m\u0131?<\/p>\n

Bir ki\u015finin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck bir proje ile y\u00fczlerce kalemlik kurumsal prod\u00fcksiyonu yaln\u0131zca \u201cayl\u0131k proje y\u00f6netimi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda toplamak fiyatland\u0131rmay\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131yor. Bunlar teknik ayr\u0131nt\u0131lar de\u011fil. Fiyatland\u0131rman\u0131n kendisi. Fakat as\u0131l mesele rakamlar\u0131n \u201cy\u00fcksek\u201d olup olmamas\u0131 da de\u011fil. B\u00fcy\u00fck bir kurumdan 300.000, 450.000 veya 750.000 TL k\u00fcratoryal hizmet bedeli istenmesi pek\u00e2l\u00e2 makul olabilir. Baz\u0131 projelerde bu rakamlar d\u00fc\u015f\u00fck bile kalabilir.<\/p>\n

Sorulmas\u0131 gereken soru \u015fu: Bu rakam ger\u00e7ekte sekt\u00f6r\u00fcn hangi b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekli\u011fini temsil ediyor?<\/p>\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc bir \u00fccret tarifesinin mesleki de\u011fer \u00fcretmesi i\u00e7in yaln\u0131zca eme\u011fin hak etti\u011fi bedeli ifade etmesi yetmez; o eme\u011fin faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi ekonomik alanla da ili\u015fki kurmas\u0131 gerekir.<\/p>\n

Kendi ya\u011f\u0131nda kavrulan bir yay\u0131n 500 kelimelik metin i\u00e7in 7.500 TL \u00f6deyemedi\u011finde yazar otomatik olarak 7.500 TL kazanm\u0131yor. O yaz\u0131 hi\u00e7 sipari\u015f edilmeyebilir. Bir galeri \u00f6nerilen taban k\u00fcratoryal bedeli kar\u015f\u0131layamad\u0131\u011f\u0131nda k\u00fcrat\u00f6r\u00fcn \u00fccreti y\u00fckselmiyor. \u0130\u015f kurum i\u00e7inde da\u011f\u0131t\u0131labilir, g\u00f6r\u00fcnmez emek b\u00fcy\u00fcyebilir, kapsam daralabilir ya da proje rafa kalkabilir.<\/p>\n

Bu, \u201ck\u00fclt\u00fcr sanat emek\u00e7ileri daha az para als\u0131n\u201d demek de\u011fil. Tam tersine, k\u00fclt\u00fcr sanat emek\u00e7ilerinin daha iyi \u00fccretlendirilmesini ger\u00e7ekten istiyorsak, sekt\u00f6r\u00fcn hangi k\u0131sm\u0131n\u0131n ne kadar \u00f6deme yapabildi\u011fini de bilmek zorunday\u0131z. Mevcut d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretleri standartla\u015ft\u0131rmak da \u00e7\u00f6z\u00fcm de\u011fil; \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n ge\u00e7imini koruyacak bir taban\u0131n hangi kaynak ve \u00e7al\u0131\u015fma d\u00fczeniyle kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek gerekiyor. Aksi h\u00e2lde \u00fccret politikas\u0131 eme\u011fin ger\u00e7ek ko\u015fullar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiren bir ara\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, olmas\u0131 arzu edilen piyasan\u0131n fiyat listesini yay\u0131mlamaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n

\"Merve
Merve \u00dcnsal, \u00dcretim, 2013, Neon, boyutlar de\u011fi\u015fken.<\/figcaption><\/figure>\n

T\u00fcrkiye\u2019de uluslararas\u0131 bir kurumun ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mak, o kurumun birikimi \u00fczerinden itibar dev\u015firmek de\u011fil, o itibar\u0131n gerektirdi\u011fi mesleki ciddiyeti g\u00f6stermek demektir. \u0130simden gelen a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kullan\u0131p i\u015fin y\u00f6ntemini a\u00e7\u0131klamamak, o itibar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmez; t\u00fcketir. AICA\u2019n\u0131n ulusal seksiyonlar\u0131 ticari bir isim hakk\u0131 bayili\u011fi de\u011fil; ortak kurallara ba\u011fl\u0131 mesleki yap\u0131lard\u0131r.[4] Bu ba\u011f kimseye ismin arkas\u0131na saklanma ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 vermez. Tam tersine, yap\u0131lan i\u015fin ayn\u0131 sertlikle sorgulanmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lar.<\/p>\n

AICA International\u2019\u0131n 2024\u2019te yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 ara\u015ft\u0131rmas\u0131, 16 soruyla 434 yan\u0131t toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yor ve bulgular\u0131n\u0131 yay\u0131ml\u0131yor.[5] Bu \u00e7al\u0131\u015fma T\u00fcrkiye\u2019deki \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131 ve \u00fccretlendirme i\u00e7in yeterli bir kaynak olmasa da y\u00f6ntemi ve kapsam\u0131 ortadad\u0131r. Uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fcn kendi i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi pratikleri AICA T\u00fcrkiye\u2019nin de \u00fclkenin ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re tatbik etmesi beklenir.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin AICA Fransa, metin birimini bo\u015fluklar d\u00e2hil 1.500 karakter, yani yakla\u015f\u0131k 250 kelime olarak tan\u0131ml\u0131yor. Bu birim i\u00e7in 400 avro br\u00fct ve KDV hari\u00e7 tutar\u0131n alt\u0131na inilmemesi gerekti\u011fini, ba\u011f\u0131ms\u0131z yazar\u0131n net asgari saatlik kazanc\u0131n\u0131 koruyamamas\u0131yla ili\u015fkilendiriyor. Ara\u015ft\u0131rma s\u00fcresi, teslim takvimi, avans ve yeniden kullan\u0131m ko\u015fullar\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde a\u00e7\u0131kl\u0131yor.[6] Eksiksiz bir maliyet raporu sunmasa da \u00fccretin hangi emek ve ge\u00e7im \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n

ABD\u2019de W.A.G.E., k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen sanat kurumlar\u0131 i\u00e7in \u00fccretleri toplam y\u0131ll\u0131k i\u015fletme giderleriyle ili\u015fkilendiriyor; sertifikal\u0131 kurumlar\u0131n \u00f6demelerini her y\u0131l incelemeye sunmas\u0131n\u0131 istiyor.[7] Avustralya\u2019da NAVA, y\u00f6ntemini sekt\u00f6r ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve geri bildirimleriyle a\u00e7\u0131kl\u0131yor. At\u00f6lye \u00fccretlerindeki \u00f6nceki referanslar\u0131n baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ve b\u00f6lgesel galerilerin kapasitesini a\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, \u00f6neriler buna g\u00f6re \u00f6l\u00e7eklendirilmi\u015f.[8] Kurumun \u00f6nerisinin ger\u00e7ekli\u011fini ve uygulanabilirli\u011fini ara\u015ft\u0131rmak ve tart\u0131\u015fmak, mesleki talebi zay\u0131flatmaktan ziyade; talebi uygulanabilir k\u0131lman\u0131n bir ko\u015fulu olarak kabul ediliyor.<\/p>\n

Kanada\u2019da CARFAC\u2013RAAV, sergileme haklar\u0131yla profesyonel hizmetleri ay\u0131r\u0131yor. Sergilemede kurumsal b\u00fct\u00e7e kategorileri kullan\u0131rken, profesyonel hizmetlerde genel olarak istisnalar\u0131 bulunan yar\u0131m ve tam g\u00fcnl\u00fck \u00fccretler \u00f6neriyor; yar\u0131m g\u00fcn\u00fcn d\u00f6rt saate kadar \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yor.[9] Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019taki a-n\u2019nin 2023 rehberi ise g\u00fcnl\u00fck \u00fccreti deneyim, y\u0131ll\u0131k gelir ve giderlerle ili\u015fkilendiriyor. Y\u0131lda 177 \u00fccretli g\u00fcn varsayarak i\u015f arama, ara\u015ft\u0131rma ve idari i\u015fler gibi ayr\u0131ca faturaland\u0131r\u0131lamayan zaman\u0131 hesaba kat\u0131yor.[10]<\/p>\n

Bunlar; kur, vergi, kamu deste\u011fi ve \u00e7al\u0131\u015fma d\u00fczeni farkl\u0131l\u0131klar\u0131 nedeniyle T\u00fcrkiye\u2019ye do\u011frudan uygulanamayabilir. Yine de y\u00f6ntemler a\u00e7\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir ve bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmadan net tan\u0131mlar geli\u015ftirilebilir. AICA T\u00fcrkiye\u2019nin tarife sayfas\u0131nda ise rakamlar\u0131n kesinli\u011fine denk bir hesap a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yok. Uluslararas\u0131 bir isim ta\u015f\u0131mak bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131 kapatm\u0131yor; tersine, daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Bu eksikli\u011fi yaln\u0131zca \u00f6zensizlik, haz\u0131rl\u0131k ve y\u00f6ntem yetersizli\u011fi say\u0131p ge\u00e7mek de fazla iyimserlik olur. \u00d6l\u00e7ek ve uygulanabilirlik ara\u015ft\u0131r\u0131lmadan \u00fcretilen bir mesleki norm, k\u00fclt\u00fcrel \u00fcretimin hangi \u00e7evrelerde kalaca\u011f\u0131n\u0131 do\u011frudan etkileyebilir. Tavsiye niteli\u011findeki bir liste kimseye resmen yasak koymaz; fakat profesyonelli\u011fin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc h\u00e2line geldi\u011fi anda, bu bedelleri kar\u015f\u0131layabilen kurumlar\u0131n me\u015fruiyetini g\u00fc\u00e7lendirip k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131lar\u0131n alan\u0131n\u0131 daralt\u0131r. B\u00f6ylece eme\u011fi koruma iddias\u0131, fark\u0131nda olarak ya da olmayarak, alan\u0131 daraltan bir eleme mekanizmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n

O zaman \u015fu soruyu sormak gerekir: Korunan mesle\u011fin b\u00fct\u00fcn\u00fc m\u00fc, yoksa zaten g\u00fc\u00e7l\u00fc kurumlara ve yerle\u015fik ili\u015fki a\u011flar\u0131na eri\u015febilenlerin konumu mu? K\u00fclt\u00fcr ve sanat\u0131n belirli \u201cse\u00e7kin\u201d ki\u015fi ve kurumlar\u0131n \u00e7evresinde toplanmas\u0131, mesleki standart ad\u0131 alt\u0131nda normalle\u015ftirilebilir mi? K\u00fc\u00e7\u00fck yay\u0131nlar, ba\u011f\u0131ms\u0131z mek\u00e2nlar ve yeni kat\u0131l\u0131mc\u0131lar geri \u00e7ekilirken \u00fcretimin g\u00fc\u00e7l\u00fc akt\u00f6rlerde yo\u011funla\u015fmas\u0131 kimin i\u015fine yarar?<\/p>\n

Bu tarifenin kas\u0131tl\u0131 bir \u00e7\u0131kar d\u00fczeni kurmak i\u00e7in haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin elimizde kan\u0131t yok. Ancak niyetin kan\u0131tlanmam\u0131\u015f olmas\u0131, olas\u0131 \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerini ve d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 tart\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmaz. Meslek \u00f6rg\u00fct\u00fc, a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 standard\u0131n kimlere alan a\u00e7\u0131p kimleri d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakabilece\u011finin de hesab\u0131n\u0131 vermelidir. Aksi h\u00e2lde eme\u011fi koruma iddias\u0131, dar bir \u00e7evrenin konumunu koruyan bir gerek\u00e7eye d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n

Oysa yap\u0131labilecek \u015fey olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k.<\/p>\n

Kurum t\u00fcr\u00fcn\u00fcn yan\u0131na ekonomik \u00f6l\u00e7ek kriterleri eklenebilir. Y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7e veya proje b\u00fct\u00e7esine g\u00f6re bantlar olu\u015fturulabilir. \u00c7al\u0131\u015fma s\u00fcresi ve sorumluluk kapsam\u0131 tan\u0131mlanabilir. Ara\u015ft\u0131rma, k\u00fcrat\u00f6rl\u00fck, metin, editoryal i\u015f ve proje y\u00f6netiminin hangi ko\u015fullarda birbirine d\u00e2hil oldu\u011fu a\u00e7\u0131klanabilir. En \u00f6nemlisi, bu rakamlar\u0131n hangi ara\u015ft\u0131rmadan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yay\u0131mlanabilir.<\/p>\n

Ka\u00e7 ki\u015fiyle g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, hangi kurum \u00f6l\u00e7eklerinin incelendi\u011fi, hangi ger\u00e7ek \u00fccretlerin referans al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, medyan ve ortalama de\u011ferlerin ne oldu\u011fu g\u00f6sterilebilir. \u0130\u015fte o zaman ortada yaln\u0131zca fiyat listesi de\u011fil, savunulabilir bir mesleki standart olur.<\/p>\n

Bug\u00fcnk\u00fc tabloda ise rahats\u0131z edici bir \u00e7eli\u015fki var.<\/p>\n

AICA T\u00fcrkiye k\u00fclt\u00fcr-sanat alan\u0131n\u0131n profesyonelle\u015fmesini savunuyor; fakat kamuya sundu\u011fu tarife ve komisyon a\u00e7\u0131klamas\u0131nda kendi \u00fccret hesab\u0131n\u0131 ayn\u0131 profesyonellikle g\u00f6stermiyor. Bu basit bir eksik de\u011fil, do\u011frudan g\u00fcven sorunudur. Y\u00fcksek \u00fccret istemek kolay. O \u00fccretin neden tam olarak o rakam oldu\u011funu g\u00f6stermek daha zor. Piyasan\u0131n ne kadar\u0131n\u0131n bunu kar\u015f\u0131layabildi\u011fini \u00f6l\u00e7mek daha zor. Ba\u011f\u0131ms\u0131z ve k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131lar\u0131n bu denklemde nas\u0131l s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek ise daha da zor. Ama meslek \u00f6rg\u00fct\u00fc olmak, zaten tam da bu zor i\u015fi \u00fcstlenmek demektir; aksi h\u00e2lde yap\u0131lan \u015fey, mesleki politika \u00fcretmek de\u011fil, vitrinden rakam sergilemektir.<\/p>\n

\"Merve
Merve \u00dcnsal, Kurumsal H\u0131rs, 2014, anahtarl\u0131k, 100 edisyon.<\/figcaption><\/figure>\n

Uzun laf\u0131n k\u0131sas\u0131, AICA T\u00fcrkiye sanat eme\u011finin ekonomik ko\u015fullar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten iyile\u015ftirmek istiyorsa, alt\u0131 ayda bir \u00fccret g\u00fcncellemesi i\u00e7eren bir liste yay\u0131mlamak yerine \u015funlar\u0131 yapmal\u0131:<\/p>\n

Veriyi yay\u0131mlamal\u0131, metodolojiyi a\u00e7\u0131klamal\u0131, ekonomik \u00f6l\u00e7e\u011fi tan\u0131mlamal\u0131, uygulanabilirli\u011fi \u00f6l\u00e7meli. Hatta m\u00fcmk\u00fcnse kendi \u00fcyelerinin tavsiye edilen bu \u00fccretleri ne \u00f6l\u00e7\u00fcde fiilen tahsil edebildi\u011fini g\u00f6stermeli. \u00c7\u00fcnk\u00fc rakam a\u00e7\u0131klamak kolay. Zor olan, o rakam\u0131n ger\u00e7ek hayatta bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak. Uluslararas\u0131 bir kurumun itibar\u0131ndan yararlan\u0131p o itibar\u0131n gerektirdi\u011fi a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 sa\u011flayamamak ciddi bir \u00e7eli\u015fkidir; bu \u00e7eli\u015fki giderilmedi\u011fi s\u00fcrece tarife, eme\u011fi g\u00fc\u00e7lendiren bir ara\u00e7 olmaktan \u00e7ok, kurumun kendi me\u015fruiyetini dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 k\u0131r\u0131lgan bir vitrin olarak kalacakt\u0131r.<\/p>\n

Ele\u015ftirinin ba\u015fkalar\u0131na y\u00f6neltilen k\u0131sm\u0131nda AICA T\u00fcrkiye yeterince mahir g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u015eimdi s\u0131ra, kendi hesab\u0131n\u0131 ayn\u0131 sertlikle masaya koymakta. \u00c7\u00fcnk\u00fc kamuya mesleki standart diye sunulan \u015fey, hesab\u0131 verilmedi\u011fi anda standart de\u011fil; yaln\u0131zca otorite pozuyla yay\u0131mlanm\u0131\u015f bir fiyat listesidir.<\/p>\n

Kaynaklar<\/h3>\n

\u00c7evrim i\u00e7i kaynaklara eri\u015fim tarihi 25 Eyl\u00fcl 2026.<\/p>\n

[1] AICA T\u00fcrkiye, Telif ve \u00dccretler, 2026\/2 tarifesi.<\/p>\n

[2] Ahmet \u00c7a\u011fatay Bayraktar, AICA T\u00fcrkiye 2026 y\u0131l\u0131n\u0131n g\u00fcncel telif ve \u00fccret listesini a\u00e7\u0131klad\u0131, 24 Saat Gazetesi, 22 Eyl\u00fcl 2026. Kolektif ve inisiyatiflere ili\u015fkin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 de\u011ferlendirme notunun aktar\u0131m\u0131.<\/p>\n

[3] AICA T\u00fcrkiye, AICA T\u00fcrkiye Telif ve \u00dccretler Komisyonu, ama\u00e7 ve g\u00f6revler.<\/p>\n

[4] AICA International, Statutes of the AICA, madde 11.1.<\/p>\n

[5] AICA International, Labour Conditions in the Arts, Cartography; Mart\u2013Nisan 2024 ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n tan\u0131t\u0131m\u0131 ve bulgular\u0131.<\/p>\n

[6] AICA France, Recommandations tarifaires; metin birimi, \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 ve \u00fccret \u00f6nerileri.<\/p>\n

[7] W.A.G.E., W.A.G.E. Certification; kapsam, \u00fccret hesab\u0131 ve y\u0131ll\u0131k \u00f6deme incelemesi.<\/p>\n

[8] NAVA, Code of Practice, Payment Standards: Methodology; \u00f6zellikle Artist Fees and Loan Fees ve Workshops b\u00f6l\u00fcmleri.<\/p>\n

[9] CARFAC\u2013RAAV, 2026 Minimum Recommended Fee Schedule, Section 1: Exhibition and Screening Royalty Schedule. Ayr\u0131ca Section 4: Artist Professional Services Fee Schedule; \u00f6zellikle C.1.0.3 ve C.1.0.4.<\/p>\n

[10] a-n The Artists Information Company, Guidance on fees and day rates for visual artists 2023, s. 1\u20132.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Eme\u011fe de\u011fer bi\u00e7ti\u011fini s\u00f6yleyen bir meslek \u00f6rg\u00fct\u00fc, \u00f6nce kendi rakamlar\u0131n\u0131n hesab\u0131n\u0131 vermek zorunda. AICA T\u00fcrkiye\u2019nin tarifesinde eksik olan da tam olarak bu: y\u00fcksek sesli bir \u00fccret talebi var, fakat talebin arkas\u0131nda a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir hesap yok.<\/p>","protected":false},"author":283014123,"featured_media":2127,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1376],"tags":[],"class_list":["post-2132","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gorsel-sanatlar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2132","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/283014123"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2132"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2132\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2133,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2132\/revisions\/2133"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2127"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2132"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2132"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/unite-mag.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2132"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}